Bảo quản vật phẩm các nước trong khí hậu nồm ẩm: đồng, sắt, gỗ, vải, lông vũ, thuỷ tinh mỗi thứ một cách
Trả lời ngắn: khí hậu Việt Nam ẩm hơn phần lớn nơi làm ra các vật phẩm may mắn nổi tiếng, nên đồ đồng sẽ xỉn, sắt gỉ, gỗ nứt hoặc mốc, vải và giấy lên đốm, lông vũ bám bụi. Quy tắc chung: giữ khô và thoáng, lau bằng khăn mềm khô, tránh ngâm nước và hoá chất mạnh, cất món dễ hỏng vào hộp có gói hút ẩm khi trời nồm kéo dài. Món có kinh chú bên trong như kinh luân cần chú ý nhất vì hỏng bên trong rất khó sửa.
Vì sao đồ nước ngoài dễ hỏng ở nhà mình
Cao nguyên Tây Tạng khô và lạnh, Địa Trung Hải hè khô, Andes khô hanh. Món đồ được làm cho khí hậu ấy, với vật liệu và lớp phủ quen điều kiện ấy. Khi về Việt Nam, nhất là mùa nồm miền Bắc, độ ẩm có thể rất cao trong nhiều ngày, hơi nước đọng trên tường, sàn, đồ vật. Mùa mưa miền Nam thì ẩm kéo dài. Gỗ hút ẩm nở ra, khi khô lại co, nứt; vải và giấy là môi trường mốc ưa thích; kim loại phản ứng với hơi ẩm.
Bảng theo chất liệu
| Chất liệu | Món thường gặp | Hay bị gì | Cách giữ |
|---|---|---|---|
| Đồng, đồng thau | Chày chuông vajra, chuông xoay, Hamsa đồng, tượng nhỏ | Xỉn, vết xanh | Lau khô, cất thoáng; muốn sáng thì kem đánh đồng, lau sạch |
| Sắt | Móng ngựa | Gỉ, chảy nước gỉ ố tường | Chà gỉ, sơn phủ chống gỉ, treo trong nhà |
| Gỗ | Voi gỗ, kinh luân gỗ, hộp búp bê | Nứt chân chim, mốc trắng | Lau khô, thoa dầu gỗ mỏng định kỳ, tránh nắng gắt |
| Vải | Cờ lungta, túi omamori, búp bê vải | Đốm mốc, bạc màu | Phơi gió râm, cất túi vải có hút ẩm |
| Giấy | Cuộn kinh trong kinh luân, tranh | Mốc, ố vàng | Để nơi khô, không gần cửa sổ hắt mưa |
| Lông vũ | Dreamcatcher | Bụi, mạt, ẩm bết | Phủi nhẹ, máy sấy chế độ mát |
| Thuỷ tinh | Nazar | Nứt do va chạm, nhiệt | Treo chắc, tránh nắng gắt trực tiếp sau kính |
| Gốm, thạch cao | Cornicello, Hamsa gốm, Ekeko | Thạch cao hút ẩm, bong sơn | Không đặt sát tường ẩm, không lau ướt |
| Đá | Hạt dzi, scarab đá | Dây xâu mục | Lau khô, thay dây khi sờn |
Đồ đồng: xỉn không phải là hỏng
Nhiều người thấy chuông đồng, chày kim cương xỉn đi thì vội đánh bóng liên tục. Lớp xỉn mỏng là phản ứng tự nhiên, không làm hỏng món đồ, và với nhiều người còn làm món đồ trầm hơn. Chỉ nên xử lý khi xuất hiện vết xanh loang hoặc khi muốn sáng lại vào dịp đặc biệt. Dùng kem đánh đồng thông thường, lau sạch hết kem thừa ở khe, rồi lau khô. Không dùng giấy nhám, bàn chải sắt; với chuông xoay, đánh mạnh có thể thay đổi bề mặt và tiếng.
Gỗ: kẻ thù là ẩm rồi khô đột ngột
Tượng gỗ nứt thường vì bị đưa từ chỗ ẩm sang chỗ khô đột ngột, như đặt ngay dưới cửa gió điều hoà, hay cạnh cửa sổ nắng gắt. Đặt tượng gỗ nơi nhiệt độ ổn định. Mùa nồm thấy mốc trắng thì lau bằng khăn khô, để nơi thoáng, rồi thoa một lớp dầu gỗ mỏng. Mốc ăn sâu, đen loang thì nên nhờ thợ gỗ xử lý.
Vải và giấy: chỗ hay bị quên
Cờ lungta treo ban công gặp mưa phùn kéo dài sẽ lên đốm đen. Đó là chuyện bình thường của vải, như bài về lungta đã nói, cờ phai theo thời gian là đúng ý. Nhưng cờ còn trong túi chưa treo thì nên cất kỹ. Túi omamori của Nhật, túi phúc của Hàn, búp bê vải nên cất trong hộp có gói hút ẩm khi không dùng.
Kinh luân là món cần để ý nhất, vì cuộn kinh bên trong không nhìn thấy. Đặt kinh luân nơi khô ráo, không bên cửa sổ hắt mưa, không trong phòng tắm. Nếu nghe trục kêu rít hay quay nặng sau mùa nồm, có thể ẩm đã vào; đặt nơi khô vài tuần, đừng tự tháo ra phơi nắng.
Gói hút ẩm: dùng sao cho đúng
- Gói silica gel đặt trong hộp kín cùng món đồ, không nhét vào trong kinh luân hay trong thân tượng.
- Gói hút ẩm là vật trẻ nhỏ có thể cắn, nuốt; cất hộp ngoài tầm tay trẻ.
- Thay hoặc sấy lại gói khi hạt đổi màu theo chỉ thị trên bao bì.
- Máy hút ẩm trong phòng hiệu quả hơn nhiều gói nhỏ rải rác nếu nhà có nhiều món.
Những sai lầm hay gặp
- Ngâm nước muối để "tẩy uế": làm mục dây, ăn mòn kim loại, nứt đá xốp. Không cần thiết.
- Phơi nắng gắt để "nạp năng lượng": làm bạc màu vải, nứt gỗ, giòn lông vũ.
- Lau ướt tượng thạch cao: thạch cao hút nước, bong sơn, mủn.
- Bọc nilon kín món gỗ: hơi ẩm bị nhốt bên trong, mốc nhanh hơn.
- Dùng cồn, nước tẩy lên đồ sơn: mất màu, mất lớp sơn bảo vệ.
Lịch chăm sóc đơn giản
Hằng tuần: phủi bụi các món bày ngoài. Đầu và cuối mùa nồm: kiểm tra một lượt, lau khô, thay gói hút ẩm, phơi gió vải và lông vũ. Mỗi năm một lần: thoa dầu gỗ, xem lại dây treo móng ngựa, Hamsa, nazar, thay dây sờn trước khi đứt. Món nặng treo cao mà dây mục rơi xuống là chuyện an toàn, không chỉ là chuyện đồ hỏng.
Ai muốn tìm những món dễ giữ trong khí hậu Việt Nam, chẳng hạn đồ đồng đúc hay đá tự nhiên, có thể tham khảo nhóm linh vật phong thuỷ trên vatphamphongthuy.com và hỏi người bán chất liệu có hợp nhà ẩm không.