Mua vật phẩm may mắn ở nước ngoài mang về Việt Nam: đồ cấm, đồ cần giấy tờ và những màn chào mời ở chợ du lịch

Trả lời ngắn: phần lớn vật phẩm may mắn bày ở chợ du lịch như nazar, Hamsa, voi gỗ, vòng hoa vải, chuông xoay đều mang về bình thường. Những nhóm cần tránh hoặc hỏi kỹ là: đồ từ động vật hoang dã (ngà voi, sừng, san hô, mai rùa, lông chim quý), cổ vật và tượng tôn giáo cổ, đồ thực vật chưa xử lý (gỗ thô, hạt giống, cây sống). Quy định thay đổi theo từng nước và từng thời điểm, nên trước chuyến đi hãy hỏi cơ quan hải quan hoặc xem hướng dẫn chính thức, đừng tin lời người bán.

Nhóm 1: đồ từ động vật hoang dã

Công ước CITES kiểm soát việc buôn bán quốc tế nhiều loài động thực vật nguy cấp, và Việt Nam là thành viên. Những món thường gặp ở chợ lưu niệm thuộc nhóm này:

• Ngà voi: vòng tay, mặt dây, tượng chạm nhỏ. Lời rao "ngà cũ", "ngà voi chết tự nhiên" không có cách kiểm chứng.
• Sừng tê giác: bị cấm buôn bán, gắn với săn trộm. Không có tác dụng chữa bệnh.
• San hô: một số loài được bảo vệ; cornicello san hô đỏ "cổ", vòng san hô cần hỏi nguồn rõ.
• Mai rùa biển (đồi mồi): lược, vòng, hộp; nhiều loài rùa biển được bảo vệ nghiêm ngặt.
• Lông chim quý, da thú: dreamcatcher "lông đại bàng thật", bùa có da, móng thú hoang.

Mang những món này qua biên giới có thể bị thu giữ và xử lý theo pháp luật. Cách an toàn nhất là không mua. Nếu thật sự cần mua một món có thành phần động vật, hãy hỏi người bán giấy phép xuất khẩu CITES và kiểm tra lại với hải quan, đừng nhận lời "không ai kiểm đâu".

Nhóm 2: cổ vật và tượng tôn giáo cổ

Nhiều nước coi cổ vật là di sản quốc gia và cấm hoặc kiểm soát chặt việc mang ra ngoài. Vài trường hợp hay gặp với khách Việt:

• Ai Cập: scarab, tượng nhỏ "đào được ở mộ cổ" ngoài chợ hầu hết là giả; nếu thật thì mua bán và mang ra khỏi nước là phạm luật.
• Thái Lan: có quy định hạn chế mang tượng Phật ra khỏi nước, đặc biệt tượng cổ và tượng lớn. Mặt tượng nhỏ đeo cá nhân thường không vướng, nhưng nên hỏi rõ tại nơi mua.
• Campuchia, Myanmar, Nepal, Tây Tạng: tượng đá, pháp khí cũ "lấy từ chùa" có thể là đồ trộm cắp di sản. Mua là góp phần vào việc ấy.

Quy tắc dễ nhớ: thứ gì được giới thiệu là "cổ", "từ chùa", "từ mộ", "hiếm, ít người biết", thì hoặc là giả, hoặc là không nên mua. Mua đồ mới làm, có hoá đơn, rõ ràng là đồ lưu niệm.

Nhóm 3: đồ thực vật chưa xử lý

Gỗ thô còn vỏ, hạt giống, cây sống, đất, rễ cây có thể mang theo sâu bệnh, nên nhiều nước, kể cả Việt Nam, có quy định kiểm dịch thực vật. Voi gỗ đã đánh bóng, sơn phủ thường không có vấn đề; cành ô liu tươi, hạt giống cỏ bốn lá, chậu cây sống thì nên hỏi trước hoặc mua tại Việt Nam. Vòng hoa nhài tươi mang lên máy bay sẽ héo, mà cũng có thể bị yêu cầu bỏ lại.

Nhóm 4: đồ có thể gây vướng ở cửa an ninh

• Chày kim cương, phurba bằng đồng có mũi nhọn: nên để hành lý ký gửi.
• Bộ đổ chì đoán vận kiểu Đức cũ: chì độc, nhiều nơi đã hạn chế.
• Chất lỏng như dầu ô liu, nước thánh, nước sông thiêng đựng chai: theo quy định chất lỏng của hãng bay.
• Bát chuông xoay nặng: gói kỹ, để hành lý ký gửi có khung cứng, tránh móp vành.

Những màn chào mời ở chợ du lịch

Có vài kịch bản lặp lại ở nhiều nước:

1. "Lối này, có hàng đặc biệt": người lạ kéo vào một góc khuất, mở khăn gói món "cổ vật". Đây là trò quen thuộc.
2. "Hôm nay là ngày đặc biệt, giá giảm chỉ hôm nay": tài xế, hướng dẫn viên tự do đưa tới cửa hàng có hoa hồng.
3. "Món này đã được sư làm phép, càng đắt càng linh": lợi dụng lòng tin tôn giáo để nâng giá.
4. "Đừng nói với ai, chỉ bán cho người có duyên": lời dặn giữ bí mật là dấu hiệu thao túng rõ nhất.
5. Giấy chứng nhận in sẵn: do chính cửa hàng cấp, không có giá trị kiểm định độc lập.

Cách đối phó đơn giản: không đi theo người lạ, không quyết trong lúc bị giục, và tự hỏi nếu món này thật sự quý như vậy, vì sao lại bán cho mình ở đây.

Mua online từ nước ngoài cũng cần để ý

Không đi du lịch vẫn có thể đặt vật phẩm từ các sàn thương mại quốc tế. Những nhóm hàng nói ở trên vẫn áp dụng: món có thành phần động vật hoang dã, cổ vật, cây sống có thể bị giữ lại ở khâu thông quan, người nhận phải làm giấy tờ hoặc mất hàng. Ảnh trên sàn thường đẹp hơn thật, mô tả "đồ cổ", "hàng tu viện" càng không có cách kiểm. Đọc kỹ chính sách trả hàng, hỏi người bán chất liệu cụ thể, và tính trước thuế, phí vận chuyển để khỏi bất ngờ khi hàng về.

Thói quen tốt khi mua

• Chụp lại hoá đơn, giữ trong điện thoại, để khi cần trình hải quan.
• Mua ở cửa hàng có địa chỉ cố định hơn là người bán dạo.
• Ưu tiên hàng thủ công mới của nghệ nhân địa phương: vừa hợp pháp, vừa giúp người làm nghề.
• Nghi ngờ khi giá quá thấp so với món được nói là "cổ" hoặc "quý hiếm".

Không muốn lo chuyện hành lý, hải quan, có thể mua các vật phẩm quen thuộc ngay trong nước; nhóm linh vật phong thuỷ trên vatphamphongthuy.com có nhiều món giao trong Việt Nam, ghi rõ chất liệu.

Câu hỏi thường gặp