Vật phẩm tôn giáo nước ngoài và bàn thờ nhà Việt: thứ bậc, khoảng cách và chuyện sống chung nhiều tín ngưỡng
Trả lời ngắn: nguyên tắc gọn nhất là mỗi truyền thống một chỗ riêng, và không đặt gì ngang hay cao hơn chỗ của Phật và ông bà. Pháp khí Phật giáo Tạng có thể đặt trên bàn thờ Phật, thấp hơn tượng. Tượng thần của Ấn Độ giáo, thần Ai Cập, Ekeko đặt kệ riêng, không chung bàn thờ gia tiên hay Thần Tài. Khi trong nhà có người theo đạo khác, chuyện quan trọng hơn chỗ đặt là sự đồng thuận: hỏi nhau trước khi mang một vị thần mới về nhà.
Ba loại "bàn thờ" trong nhà Việt
Một căn nhà Việt điển hình có thể có ba góc thờ khác nhau:
- Bàn thờ gia tiên: nơi cao trọng nhất, thờ ông bà, tổ tiên, có bát hương, di ảnh, bài vị.
- Bàn thờ Phật: ở nhà theo Phật giáo, có tượng hoặc tranh Phật, Bồ Tát; có nhà đặt chung một tầng cao hơn bàn thờ gia tiên, có nhà để phòng riêng.
- Bàn thờ Thần Tài, Ông Địa: thường sát nền nhà, gần cửa chính, phổ biến ở nhà buôn bán và miền Nam.
Mỗi góc có thứ bậc và cách cúng riêng, đã quen thuộc với gia đình. Vật phẩm nước ngoài không nên làm xáo trộn trật tự ấy.
Xếp loại vật phẩm nước ngoài theo gốc tôn giáo
| Nhóm | Ví dụ | Chỗ hợp |
|---|---|---|
| Pháp khí, biểu tượng Phật giáo | Chày chuông vajra, kinh luân, bát cát tường, tượng Phật Thái | Bàn thờ Phật, thấp hơn tượng chính |
| Thần linh của tôn giáo khác | Ganesh, Phạm Thiên, tượng thần Ai Cập | Kệ riêng cao, sạch; không chung bàn thờ gia tiên |
| Thần dân gian, thần tài lộc | Ekeko, nhà thần Thái thu nhỏ | Kệ riêng phòng khách hoặc quầy hàng |
| Bùa dân gian, vật trang trí | Nazar, Hamsa, móng ngựa, cỏ bốn lá | Cửa, tường, phòng khách; không lên bàn thờ |
Lưu ý riêng với Phạm Thiên: trong Phật giáo, Phạm Thiên là chư thiên hộ pháp, nên có nhà đặt tượng Phạm Thiên trên bàn thờ Phật ở tầng thấp hơn. Cách này chấp nhận được, miễn không đặt ngang hàng với Phật.
Khoảng cách và chiều cao
- Không đặt kệ thần linh nước ngoài cao hơn bàn thờ gia tiên trong cùng một phòng. Theo nếp nghĩ của nhiều gia đình Việt, chỗ ông bà là chỗ cao nhất.
- Kệ riêng nên cách bàn thờ gia tiên một khoảng, ở vách khác hoặc phòng khác, để không lẫn thành một cụm.
- Không đặt tượng thần đối diện nhà vệ sinh hay ngay trên lối đi lại nhiều, đúng với cách hầu hết các tôn giáo đối xử với tượng thờ.
- Thần Tài, Ông Địa đặt sát nền là theo truyền thống riêng; đừng vì thế mà đặt tượng Ganesh, Phạm Thiên sát nền theo cho "cân". Các vị này trong truyền thống gốc được đặt ở chỗ cao.
Có cần cúng vật phẩm nước ngoài không
Bùa dân gian như nazar, Hamsa, móng ngựa không cần cúng. Pháp khí Phật giáo đặt trên bàn thờ Phật thì theo lệ bàn thờ ấy, không cần thêm. Tượng thần như Ganesh, Phạm Thiên thì khác: nếu thờ thật, nên tìm hiểu lễ vật và cách thờ đúng truyền thống, và duy trì đều. Thờ một vị thần rồi để bụi bám, quên nhang hoa, là điều mà chính người theo tôn giáo ấy thấy buồn. Nếu không định thờ, cứ bày tượng như một tác phẩm văn hoá ở chỗ trang trọng, không đặt bát hương, và nói rõ với người trong nhà như vậy.
Gia đình nhiều tín ngưỡng
Nhiều nhà Việt có người theo Công giáo, Tin Lành, có người giữ thờ cúng ông bà, có người theo Phật giáo. Mang thêm một vị thần nước ngoài về có thể làm người trong nhà khó xử. Vài điều giúp sống chung êm:
- Hỏi trước khi đặt một tượng thần mới vào không gian chung, đặc biệt phòng khách và phòng ngủ chung.
- Vật phẩm tôn giáo của mình có thể đặt trong phòng riêng nếu người khác không thoải mái.
- Bùa dân gian như nazar, Hamsa thì ít gây khó xử hơn, nhưng có người Công giáo, Tin Lành sùng đạo không muốn giữ. Tôn trọng điều đó.
- Đừng dùng vật phẩm để "trấn" người thân, kiểu đặt bùa dưới gối chồng, vợ mà không cho biết. Đó là không tôn trọng người mình thương.
Khi trong nhà có bất đồng lớn về tín ngưỡng ảnh hưởng tới quan hệ, nói chuyện thẳng thắn, hoặc nhờ một người trung gian mà cả hai tin cậy, có ích hơn mọi vật phẩm.
An toàn khi nhiều góc thờ cùng thắp lửa
Nhà có hai ba góc thờ, mỗi góc một bát hương, một ngọn nến, thì nguy cơ cháy cộng dồn. Không để nến cháy khi cả nhà ra ngoài hoặc đi ngủ. Dùng đèn thờ điện ở các góc phụ. Đốt vàng mã ở chậu kim loại ngoài trời, xa xe máy và đồ dễ cháy, có người trông tới khi tắt. Phòng kín có nhiều nhang, mở cửa thông gió, nhất là nhà có người già, trẻ nhỏ, người bệnh hô hấp.
Khi muốn cất bớt
Có lúc mình mang về quá nhiều, hoặc đổi ý không thờ nữa. Tượng thần và pháp khí không vứt vào rác. Có thể tặng lại cho người theo truyền thống ấy, gửi lên chùa với món Phật giáo, hoặc gói cẩn thận cất vào hộp trên cao. Bùa dân gian hỏng thì gói lại bỏ như đồ dùng thông thường, không cần nghi thức.
Với góc thờ của chính gia đình, những món đồ thờ quen như bát hương, đèn, kệ có thể tham khảo nhóm tượng Phật và vật phẩm Phật giáo trên vatphamphongthuy.com; chọn ít mà đúng, để góc thờ luôn gọn gàng.