Bày vật phẩm các nước ở quán cà phê, spa, homestay: chọn món tôn trọng khách, kể đúng chuyện và giữ an toàn
Trả lời ngắn: bày vật phẩm các nước ở quán cà phê, spa hay homestay khác bày trong nhà vì người nhìn là khách lạ, trong đó có người theo chính tôn giáo của món đồ. Nguyên tắc an toàn nhất là chia đồ thành ba nhóm: đồ thủ công dân gian bày thoải mái, biểu tượng có gốc tôn giáo bày có chọn lọc kèm lời giới thiệu, còn tượng Phật, tượng thần và pháp khí thì hoặc đặt trang nghiêm ở chỗ cao, sạch, hoặc không dùng làm đồ trang trí. Kèm theo đó là chuyện an toàn: đồ nặng treo cao phải bắt vít chắc, nến và nhang cách xa vải, và lối thoát hiểm không bị đồ trang trí che.
Bài đặt vật phẩm các nước ở đâu trong nhà Việt đã đi từng khu của một căn nhà. Bài này dành cho một câu hỏi ngày càng hay gặp: chủ quán, chủ spa, chủ homestay muốn tạo không khí Bali, Ấn Độ, Tây Tạng, Địa Trung Hải cho không gian của mình. Ở đây không chỉ có chuyện đẹp, mà còn có chuyện khách nghĩ gì.
Vì sao không gian kinh doanh cần cẩn thận hơn nhà ở
Trong nhà mình, một món đặt hơi lệch chỉ có người nhà thấy. Ở quán, mỗi ngày có hàng chục, hàng trăm người lạ nhìn vào, chụp ảnh và đăng lên mạng. Có ba khác biệt lớn:
- Người xem đa dạng. Khách có thể là Phật tử Thái, người Ấn theo đạo Hindu, người Mỹ bản địa, người Hồi giáo. Một món vô hại với chủ quán có thể là thứ thiêng liêng với họ.
- Đồ vật gắn với tiền. Đặt tượng Phật cạnh quầy rượu hay trong phòng massage là đặt một biểu tượng tôn giáo vào việc buôn bán, điều nhiều tín đồ thấy khó chịu hơn nhiều so với một tượng trong phòng khách nhà riêng.
- Hình ảnh lan nhanh. Ở một số nước như Sri Lanka, Thái Lan, từng có những phản ứng mạnh với việc dùng hình Phật làm trang trí quán, hình xăm hay hàng hoá. Một bức ảnh không khéo có thể kéo theo nhiều bình luận tiêu cực cho quán.
Ba nhóm đồ theo mức độ tôn giáo
| Nhóm | Ví dụ | Bày ở không gian kinh doanh |
|---|---|---|
| Đồ thủ công dân gian | Voi gỗ Thái, mặt nạ barong bán cho khách, búp bê lo âu, đôi vịt gỗ Hàn, mèo vẫy tay, móng ngựa, sừng đỏ Napoli, gốm Địa Trung Hải | Thoải mái, chỉ cần hợp phong cách và an toàn |
| Biểu tượng có gốc tôn giáo, dùng phổ biến ngoài đời thường | Mắt xanh nazar, bàn tay Hamsa, cờ lungta, mandala in, dreamcatcher, bát cát tường in trên vải | Được, nhưng chọn chỗ đặt và nên có một dòng giới thiệu |
| Tượng, tranh và pháp khí dùng để thờ | Tượng Phật, tượng Ganesh, tượng Phạm Thiên, thangka, chày chuông vajra, kinh luân, tràng hạt | Chỉ khi đặt trang nghiêm như một góc thờ thật; không làm đạo cụ, không đặt ở chỗ ăn uống, nằm, rửa |
Ranh giới giữa các nhóm không tuyệt đối. Mandala in hàng loạt trên vải gần như đã thành hoạ tiết trang trí, như bài mandala và yantra đã phân tích, nhưng một bức mandala vẽ cho nghi lễ thì vẫn là vật thiêng. Khi phân vân, xếp món đó lên nhóm cao hơn.
Quán cà phê và nhà hàng
Không gian ăn uống là nơi dễ phạm nhất, vì đồ ăn, đồ uống có cồn, khói thuốc và chỗ ngồi gác chân đều là thứ mà nhiều tôn giáo coi là không hợp đặt cạnh vật thiêng.
- Không đặt tượng Phật hay tượng thần trên quầy bar, kệ rượu, bàn khách, trong nhà vệ sinh, dưới chân cầu thang.
- Không dùng đầu tượng Phật làm chậu cây, chân đèn, chặn sách.
- Nhà hàng Ấn Độ thường có một tượng Ganesh hay Lakshmi ở góc riêng gần cửa, đặt cao và có hoa; đó là góc thờ thật của chủ quán, không phải đồ trang trí. Chủ quán người Việt muốn làm giống thì cần làm như một góc thờ, xem bài tượng Ganesh.
- Thay vì tượng, nhóm đồ thủ công là lựa chọn an toàn: gốm, vải dệt, đèn đồng chạm, mặt nạ dân gian, cây ô liu trong chậu.
Spa và tiệm massage
Spa hay dùng hình ảnh Phật giáo và Ấn Độ để gợi sự thư thái. Đây cũng là chỗ khách Phật tử Đông Nam Á phản ứng nhiều nhất. Mấy điều nên cân nhắc:
- Tượng Phật đặt trong phòng massage, nơi khách nằm, cởi đồ, là điều nhiều Phật tử thấy không phù hợp. Nếu muốn có, đặt ở sảnh, trên kệ cao, có hoa và nước như một góc thờ nhỏ.
- Chuông xoay dùng để tạo âm thanh thư giãn thì được, miễn đừng quảng cáo là "chữa bệnh", "cân bằng luân xa trị mất ngủ". Những lời hứa đó không có căn cứ và có thể vi phạm quy định quảng cáo.
- Nhang thơm và tinh dầu đốt trong phòng kín ảnh hưởng tới khách có hen suyễn, phụ nữ mang thai. Nên hỏi khách trước, và có phòng không mùi.
- Thay hình tượng tôn giáo bằng chất liệu gợi cảm giác: gỗ, đá, vải lanh, cây xanh, tiếng nước.
Homestay và khách sạn nhỏ
Homestay hay theo phong cách du mục, boho, với dreamcatcher, cờ lungta, thảm mandala. Đây là nhóm đồ thứ hai, dùng được nhưng nên làm cho đúng.
- Dreamcatcher treo đầu giường là ý gốc của người Ojibwe. Treo cao, chắc, không để lông vũ rơi vào giường. Nếu bán dreamcatcher cho khách, nói rõ là hàng làm ở đâu; bài dreamcatcher của người Ojibwe có phần nói về chuyện tôn trọng văn hoá bản địa.
- Cờ lungta treo ngoài trời, nơi lộng gió, không treo trong nhà vệ sinh, không dùng làm rèm.
- Nếu phòng có một tượng Phật nhỏ, đặt trên kệ cao, không đặt trên đầu giường mà khách có thể đặt hành lý hay quần áo lên.
- Khách theo đạo Hồi, đạo Kitô có thể không muốn ngủ trong phòng có tượng tôn giáo khác. Có ít nhất một vài phòng trang trí trung tính là cách đơn giản để ai cũng thoải mái.
Cửa hàng và quầy thu ngân
Mắt xanh nazar, bàn tay Hamsa, mèo vẫy tay, Thần Tài, tỳ hưu là những món hay thấy ở quầy thu ngân. Đó là chuyện quen ở nhiều nước, chính người Thổ, người Nhật, người Hoa cũng làm vậy. Chỉ có hai lưu ý: đừng bày quá nhiều món "chiêu tài" của nhiều nước thành một đống, vì khách nhìn sẽ thấy rối; và nếu có cả bàn thờ Thần Tài Ông Địa thì để bàn thờ riêng, đồ trang trí nước ngoài đặt chỗ khác.
Viết lời giới thiệu cho từng món
Một tấm thẻ nhỏ đặt cạnh món đồ biến nó từ đồ trang trí thành câu chuyện. Khách nước ngoài thường đánh giá cao chủ quán biết món đồ của mình là gì.
- Tên món theo tiếng gốc và tiếng Việt, ví dụ "Nazar, mắt xanh Thổ Nhĩ Kỳ".
- Một câu về ý nghĩa, nói đúng như người bản xứ hiểu, không thêm "chiêu tài, giải hạn".
- Nơi làm và người làm, nếu biết. "Thổi tay ở Thổ Nhĩ Kỳ" hay "làm tại Việt Nam theo mẫu Thổ" đều tốt, miễn đúng.
- Một lời mời nhẹ, như "xin đừng chạm" với tượng, hay "mời bạn lắc thử" với chuông gió.
- Viết song ngữ nếu quán có khách nước ngoài.
Lời giới thiệu cũng là chỗ để chủ quán kiểm tra lại chính mình: nếu không viết được một câu đúng về món đồ, có lẽ nên tìm hiểu thêm trước khi bày.
An toàn: treo, đặt và lửa
| Rủi ro | Ví dụ | Cách làm an toàn |
|---|---|---|
| Đồ nặng rơi | Tượng đồng trên kệ treo, mặt nạ gỗ lớn, gương khung nặng | Bắt vít vào tường gạch hay bê tông, không dán keo; không treo trên chỗ khách ngồi |
| Cháy | Nến, nhang cạnh rèm, cờ vải, dreamcatcher lông vũ | Ưu tiên nến điện; lửa thật cách vải ít nhất một sải tay, luôn có người trông |
| Vướng lối đi | Chuông gió thấp, dây cờ ngang lối | Treo cao hơn đầu người lớn, không che biển và lối thoát hiểm |
| Trẻ em nuốt vật nhỏ | Hạt nazar, búp bê lo âu, chuông nhỏ | Đặt ngoài tầm với, không để trên bàn khách có trẻ |
| Vỡ kính | Nazar thuỷ tinh lớn, bình thuỷ tinh | Treo xa cửa ra vào hay chỗ va chạm |
Ví dụ: hai chủ quán, hai lựa chọn
Chị Hà mở quán cà phê phong cách Bali ở Đà Lạt. Bản thiết kế đầu tiên có một đầu Phật bằng đá làm chậu cây ở giữa sân và một tượng Phật ngồi trên quầy bar. Sau khi một người bạn Phật tử góp ý, chị đổi đầu Phật thành chậu đá chạm hoa sen, chuyển tượng Phật ngồi lên một kệ gỗ cao ở góc sân, có hoa tươi mỗi sáng, cách xa quầy bar. Chỗ trống trên quầy được thay bằng hai mặt nạ barong của nghệ nhân, kèm thẻ giới thiệu song ngữ.
Anh Long có homestay ở Hà Giang, muốn treo cờ lungta khắp nơi. Anh treo dây cờ ngoài ban công nhìn ra núi, nhưng không treo trong phòng tắm và không dùng làm rèm như dự định. Trong phòng ngủ chỉ treo một dreamcatcher nhỏ, cao, bắt vít chắc. Anh dành ba phòng trang trí bằng thổ cẩm địa phương thay cho đồ Tây Tạng, vừa hợp người Hà Giang, vừa cho khách có lựa chọn.
Sai lầm thường gặp
- Dùng đầu tượng Phật làm chậu cây, chân đèn, chặn cửa.
- Đặt tượng thần trong phòng vệ sinh, phòng massage, cạnh quầy rượu.
- Gắn lời hứa chữa bệnh, chiêu tài lên vật trang trí để bán kèm.
- Bày "đủ bộ" vật phẩm của năm, sáu nước, mỗi nước một món, không món nào có chỗ thở.
- Dùng nến thật trong không gian có nhiều vải, giấy và lông vũ.
- In hình ảnh của nghệ sĩ khác lên tường, menu, ly mà không xin phép.
Khi nào nên hỏi người có chuyên môn
- Bày tượng thờ ở không gian kinh doanh: hỏi một ngôi chùa, đền hoặc người trong cộng đồng tôn giáo đó về cách đặt cho trang nghiêm.
- Lắp đồ nặng trên cao, trần treo, kệ treo: hỏi kỹ sư hoặc đơn vị thi công về độ chịu lực.
- Dùng lửa trong cơ sở kinh doanh: hỏi đơn vị tư vấn phòng cháy chữa cháy theo quy định áp dụng cho cơ sở của mình.
- Dùng hình ảnh, tên gọi, hoạ tiết có bản quyền trên bao bì, menu, biển hiệu: hỏi luật sư về sở hữu trí tuệ.
- Quảng cáo dịch vụ có yếu tố sức khoẻ như trị liệu bằng âm thanh: hỏi luật sư hoặc cơ quan quản lý về quy định quảng cáo.
Nếu cần chuông gió, đồ treo cửa hay linh vật cỡ nhỏ ghi rõ chất liệu và kích thước cho quầy thu ngân, có thể xem mục vật phẩm may mắn của Vật Phẩm Phong Thuỷ; chọn ít món, đặt đúng chỗ, và đừng quên tấm thẻ kể chuyện bên cạnh.