Tượng Ganesh, vị thần đầu voi của Ấn Độ: vì sao được cầu đầu tiên và trưng bày sao cho tôn trọng ở nhà Việt

Trả lời ngắn: Ganesh, hay Ganesha, là vị thần đầu voi trong Ấn Độ giáo, con của thần Shiva và nữ thần Parvati. Ngài được tôn là vị phá bỏ chướng ngại, thần của trí tuệ và sự khởi đầu, nên người theo Ấn Độ giáo thường cầu khẩn Ganesh trước tiên khi bắt đầu một việc. Với người Việt không theo đạo, tượng Ganesh nên được trưng bày như một tượng thần của tôn giáo khác: đặt nơi sạch, cao, không để dưới sàn hay gần giày dép, nhà tắm.

Vì sao Ganesh có đầu voi

Có nhiều truyện giải thích, truyện phổ biến nhất kể rằng nữ thần Parvati nặn một cậu bé từ chất liệu trên chính thân mình và giao cho cậu canh cửa khi bà tắm. Thần Shiva trở về, không biết cậu bé là ai, bị ngăn lại, giận dữ chém đầu cậu. Parvati đau đớn, Shiva hứa làm cậu sống lại và thay bằng chiếc đầu của sinh vật đầu tiên tìm được, đó là một con voi. Từ đó Ganesh mang đầu voi và được ban vị trí được cầu khẩn trước mọi vị thần khác.

Truyện có nhiều dị bản theo vùng và theo kinh văn. Điều chung là Ganesh vừa gần gũi như một đứa con, vừa mang quyền năng của một vị thần lớn.

Đọc từng chi tiết của tượng

Tượng thường có bốn tay, một tay giơ lên với lòng bàn tay hướng ra trước là cử chỉ ban phước, che chở. Số tay và vật cầm có thể khác nhau tuỳ truyền thống.

Vị thần của những khởi đầu

Ở Ấn Độ, tên Ganesh thường được viết hoặc khấn ở đầu thiệp cưới, đầu sổ sách, đầu buổi lễ. Người ta mời Ganesh trước khi khởi công xây nhà, mở cửa hàng, bắt đầu năm học. Lễ hội Ganesh Chaturthi mừng ngày sinh của ngài, kéo dài nhiều ngày ở một số vùng, kết thúc bằng việc rước tượng ra sông, biển.

Vì vai trò "mở đường" này, tượng Ganesh được nhiều người ngoài Ấn Độ mua làm quà khai trương. Đó là cách hiểu có cơ sở, nhưng cần nhớ: với người Ấn, ngài là một vị thần được thờ thật, không phải một linh vật may mắn chung chung.

Ganesh ở Việt Nam: từ Chăm Pa đến TP.HCM

Ganesh không xa lạ với đất Việt. Vương quốc Chăm Pa cổ chịu ảnh hưởng sâu của Ấn Độ giáo, và nhiều tượng Ganesh bằng đá sa thạch đã được tìm thấy ở các di tích miền Trung. Bảo tàng Điêu khắc Chăm ở Đà Nẵng có trưng bày tượng Ganesh, dáng ngồi, bụng tròn, nét chạm mang phong cách Chăm riêng.

Ở TP.HCM hiện nay vẫn có các đền Ấn giáo do cộng đồng người Ấn xây từ trước, như đền Mariamman ở Quận 1, nơi người Việt cũng thường đến viếng. Ghé những nơi này, quan sát cách người Ấn đặt tượng, dâng hoa, sẽ hiểu cách tôn trọng hơn mọi lời dặn.

Vòi rẽ trái hay rẽ phải

Người bán tượng hay hỏi: chọn Ganesh vòi rẽ trái hay phải. Theo quan niệm phổ biến ở Ấn Độ, tượng vòi rẽ về bên trái của ngài thường được thờ trong nhà vì được coi là hiền hoà, dễ thờ; tượng vòi rẽ phải được coi là đòi hỏi nghi lễ nghiêm ngặt hơn, thường thấy ở đền. Đây là quan niệm dân gian, mỗi gia đình mỗi vùng có cách hiểu riêng. Người Việt trưng bày như tác phẩm văn hoá thì chọn tượng vòi rẽ trái là lựa chọn an toàn và phổ biến.

Trưng bày cho trang nghiêm

Dù không theo đạo, đặt một tượng thần trong nhà là nhận về một vật thiêng của người khác. Vài điều nên giữ:

• Đặt trên kệ hoặc bàn sạch, ngang tầm ngực trở lên, không đặt dưới sàn.
• Không đặt trong nhà tắm, cạnh tủ giày, dưới gầm cầu thang.
• Không đặt tượng quay lưng vào người hay quay mặt vào tường.
• Không dùng tượng làm chặn cửa, chặn giấy, đế điện thoại.
• Lau bụi định kỳ, có thể đặt một bông hoa tươi bên cạnh.

Không nên đặt Ganesh chung bàn thờ gia tiên. Bàn thờ gia tiên là chỗ của ông bà; một kệ riêng trang trọng là cách tôn trọng cả hai.

Chọn tượng: đồng, đá hay gỗ

Tượng Ganesh bằng đồng thau đúc từ Ấn Độ, Nepal có màu vàng ấm, đường nét chi tiết. Tượng đá, gỗ mộc mạc hơn. Tượng resin sơn nhiều màu rẻ, nhẹ, dễ bong sơn. Tượng đồng nặng, đặt trên kệ cao cần đế chắc, nhà có trẻ nhỏ nên đặt sát tường. Tượng đồng thau giá rẻ đôi khi lẫn chì; lau chùi xong nên rửa tay.

Tặng Ganesh làm quà: hỏi người nhận trước

Ganesh là quà ý nghĩa cho người khởi nghiệp, người làm nghề viết lách, học thuật. Nhưng với người theo tôn giáo khác, như Công giáo, Tin Lành, Hồi giáo, nhận tượng thần Ấn Độ có thể khiến họ khó xử. Hỏi khéo trước, hoặc chọn món trung tính hơn như tranh voi, tượng voi không mang hình thần.

Đừng tặng kèm lời hứa "có Ganesh là việc gì cũng suôn sẻ". Ngay trong Ấn Độ giáo, cầu khẩn Ganesh là xin sự sáng suốt để vượt khó khăn, không phải xin khó khăn biến mất.

Ai đang tìm một tượng Ganesh để trưng bày trang trọng có thể xem kết quả tìm Ganesh trên Vật Phẩm Phong Thuỷ, chọn cỡ vừa với kệ và ưu tiên tượng có đế vững.

Câu hỏi thường gặp