Hạt rudraksha, ở Việt Nam gọi là kim cang: nước mắt thần Shiva, số múi, chuỗi 108 hạt và những cách làm giả
Trả lời ngắn: rudraksha là hạt khô của quả một loài cây thuộc chi côm, mọc ở vùng chân núi Himalaya và Đông Nam Á, ở Việt Nam hay gọi là hạt kim cang. Tên gọi trong tiếng Phạn thường được hiểu là "nước mắt của Rudra", tức thần Shiva, nên hạt thiêng với người theo đạo Shiva. Mặt hạt có các rãnh chia thành múi, gọi là mukhi; loại năm múi phổ biến nhất. Hạt hiếm như một múi tròn bị làm giả rất nhiều, nên cần thận trọng khi mua.
Nước mắt của thần Shiva
Có nhiều truyền thuyết về nguồn gốc rudraksha. Truyện phổ biến kể thần Shiva sau thời gian dài thiền định mở mắt ra, những giọt nước mắt rơi xuống đất mọc thành cây rudraksha. Vì vậy hạt được coi là món quà từ thần, người theo Shiva đeo chuỗi rudraksha khi tụng niệm, thiền định.
Rudraksha cũng được dùng trong một số truyền thống Phật giáo ở Nepal, Tây Tạng làm chuỗi tràng hạt. Ở Việt Nam, chuỗi hạt kim cang được nhiều Phật tử dùng làm tràng hạt niệm Phật, bên cạnh chuỗi bồ đề, chuỗi gỗ.
Mukhi: đếm múi trên hạt
Nhìn kỹ một hạt rudraksha sẽ thấy những đường rãnh chạy từ đỉnh xuống đáy, chia hạt thành các múi. Số múi gọi là mukhi, có thể từ một đến hơn hai mươi.
| Loại | Độ phổ biến | Ghi chú |
|---|---|---|
| Năm múi | Rất phổ biến | Loại dùng làm chuỗi tràng hạt thông dụng |
| Bốn, sáu, bảy múi | Khá phổ biến | Dễ tìm, giá vừa phải |
| Từ mười múi trở lên | Hiếm dần | Giá tăng nhanh theo độ hiếm |
| Một múi hạt tròn | Cực hiếm | Bị làm giả rất nhiều |
Mỗi số múi được gán với một vị thần, một ý nghĩa trong các văn bản và truyền thống khác nhau. Những ý nghĩa này thuộc tín ngưỡng; còn chuyện "hạt bảy múi giúp giàu, hạt năm múi chữa huyết áp" thì là lời quảng cáo. Có vấn đề sức khoẻ, gặp bác sĩ.
Chuỗi 108 hạt
Chuỗi tràng hạt rudraksha truyền thống thường có 108 hạt cộng một hạt chủ, gọi là hạt meru hoặc hạt guru, nằm ở chỗ nối. Khi tụng niệm, người dùng lần từng hạt, đến hạt chủ thì không vượt qua mà quay chuỗi lại đi theo chiều ngược. Con số 108 thiêng trong cả Ấn Độ giáo và Phật giáo, với nhiều cách giải thích khác nhau.
Ngoài chuỗi 108, có chuỗi 54, 27 hạt cho gọn, và vòng tay ít hạt hơn để đeo hằng ngày.
Hạt Nepal và hạt Indonesia
Thị trường thường chia rudraksha theo vùng trồng. Hạt từ Nepal thường to, múi rõ, rãnh sâu. Hạt từ Indonesia, chủ yếu từ đảo Java, nhỏ hơn, nhẹ hơn, rãnh nông hơn, thích hợp làm chuỗi tràng hạt nhiều hạt. Hai loại không có loại nào "thiêng hơn", chỉ khác nhau về kích thước, cảm giác cầm và giá.
Những cách làm giả hay gặp
Vì hạt hiếm đắt hơn hạt thường rất nhiều, có cả một ngành làm giả:
- Khắc thêm rãnh: lấy hạt ít múi khắc thêm đường cho thành nhiều múi. Rãnh khắc thường thẳng, sắc, đáy rãnh không có kết cấu tự nhiên.
- Dán hạt: ghép hai hạt lại để giả loại hạt dính đôi tự nhiên. Nhìn kỹ có thể thấy vết keo.
- Đúc giả: đúc từ nhựa hoặc bột gỗ ép theo khuôn hạt thật.
- Hạt tương tự: dùng hạt của loài cây khác có hình dáng gần giống.
Những phép thử truyền miệng như thả hạt vào nước xem nổi hay chìm, đặt hạt giữa hai đồng xu đồng xem có xoay không, không đáng tin. Với hạt đắt tiền, cách đáng tin hơn là mua từ nơi có giấy kiểm định của phòng thí nghiệm, nơi người ta có thể chụp X-quang để đếm khoang hạt bên trong tương ứng số múi.
Giữ chuỗi hạt bền
Rudraksha là hạt gỗ, có thể khô nứt nếu để nơi quá khô hoặc phơi nắng gắt. Người dùng lâu năm thường thoa một lớp dầu mỏng định kỳ, lau khô phần dư. Không ngâm chuỗi trong nước lâu, không đeo khi tắm biển, bơi lội. Dây xâu chuỗi là chỗ hay hỏng nhất; khi thấy dây sờn nên thay ngay, kẻo đứt giữa đường rơi mất hạt.
Hạt rời nhỏ là vật trẻ con có thể nuốt. Chuỗi đứt nên gom hạt cất kỹ, không để trẻ cầm chơi.
Đeo rudraksha khi không theo đạo Shiva
Nhiều người đeo rudraksha vì thích vẻ mộc mạc, vì dùng làm tràng hạt, hoặc vì quý văn hoá Ấn Độ. Một vài điều tế nhị:
- Không đeo chuỗi tràng hạt vào nhà vệ sinh hay để chung với đồ bẩn, theo phép lịch sự của nhiều truyền thống.
- Không dùng chuỗi tràng hạt như đồ chơi xoay tay trong lúc tranh cãi.
- Nếu đi Ấn Độ, Nepal, thấy người địa phương tháo chuỗi khi làm việc gì, có thể học theo.
Chọn chuỗi theo cách mình dùng
Người dùng chuỗi để lần hạt khi niệm nên chọn hạt nhỏ, đều, nhẹ tay, khoảng cách giữa các hạt vừa đủ để ngón tay đẩy qua dễ dàng. Người đeo vòng tay hằng ngày nên chọn hạt vừa, ít hạt, dây chun bền hoặc dây có khoá. Hạt to múi sâu đẹp khi ngắm nhưng dễ mắc vào sợi áo len, khăn quàng. Lần đầu mua, một chuỗi năm múi phổ thông là đủ để biết mình có hợp với cảm giác cầm hạt gỗ hay không, trước khi nghĩ đến loại hiếm, đắt tiền.
Ai cần một chuỗi hạt kim cang để niệm hay đeo hằng ngày có thể xem kết quả tìm hạt kim cang trên Vật Phẩm Phong Thuỷ, và với hạt đắt tiền thì hỏi kỹ giấy kiểm định trước khi mua.