Toran, rangoli và dấu chân Lakshmi: người Ấn trang trí cửa đón may mắn thế nào, và nhà Việt mượn ý ra sao
Trả lời ngắn: Lakshmi là nữ thần của thịnh vượng, may mắn và sắc đẹp trong Ấn Độ giáo. Để đón bà, người Ấn treo trên cửa dây toran kết lá xoài và hoa cúc vạn thọ, vẽ rangoli bằng bột màu hoặc hoa trước thềm, và vẽ những dấu chân nhỏ đi từ cửa vào trong nhà, nhất là dịp Diwali. Người Việt có thể mượn ý cửa nhà sạch, đẹp, đón khách bằng hoa, mà không cần giả làm nghi lễ của tôn giáo khác.
Lakshmi là ai
Lakshmi là vợ của thần Vishnu, thường được vẽ ngồi hoặc đứng trên hoa sen hồng, mặc sari đỏ, bốn tay, từ một bàn tay có những đồng tiền vàng rơi xuống. Hai bên thường có hai con voi phun nước, hình tượng gọi là Gaja Lakshmi. Hoa sen tượng trưng cho sự thanh khiết giữa bùn lầy, voi tượng trưng cho mưa thuận và sức mạnh.
Lakshmi được cầu cho sự thịnh vượng theo nghĩa rộng: đủ đầy, hoà thuận, sức khoẻ, không chỉ tiền bạc. Người Ấn có quan niệm Lakshmi chỉ ghé những ngôi nhà sạch sẽ, sáng sủa, ấm áp; vì thế trước Diwali, người ta dọn dẹp, sơn sửa nhà cửa.
Toran: dây treo trên cửa
Toran là dây trang trí treo ngang khung cửa chính. Dạng truyền thống làm từ lá xoài tươi xâu thành dây, xen hoa cúc vạn thọ vàng cam. Lá xoài được coi là lành, có mặt trong nhiều nghi lễ. Ngày nay có toran làm bằng vải thêu, hạt cườm, kim loại, dùng được lâu.
Treo toran là lời mời: ngôi nhà này đang mở cửa đón điều lành và đón khách. Dây lá tươi héo sau vài ngày thì được thay, giống người Việt thay hoa trên bàn thờ.
Rangoli và kolam: hoa văn trước thềm
Rangoli là hoa văn vẽ trên nền đất trước cửa hoặc trong sân, bằng bột màu, gạo nhuộm, cát màu hoặc cánh hoa. Hoa văn thường đối xứng: hoa sen, chim công, vòng tròn đồng tâm, đèn diya. Mỗi vùng có kiểu riêng.
Ở miền Nam Ấn Độ, kiểu tương tự gọi là kolam, phụ nữ vẽ mỗi sáng trước cửa bằng bột gạo trắng, theo lưới chấm rồi nối thành đường cong liền mạch. Kolam bằng bột gạo còn mang một ý đẹp: kiến, chim nhỏ ăn bột gạo, nên vẽ kolam cũng là bố thí cho sinh vật nhỏ. Hoa văn bị chân người, gió, mưa xoá trong ngày, sáng hôm sau vẽ lại.
Dấu chân nhỏ đi vào nhà
Dịp Diwali, nhiều gia đình vẽ hoặc dán những dấu chân nhỏ màu đỏ hay trắng từ cửa vào trong nhà, hướng về phòng thờ, như dấu chân Lakshmi bước vào. Dấu chân hướng vào trong, không bao giờ hướng ra, với ý mời phúc lành ở lại. Đây là một trong những hình ảnh dễ thương nhất của lễ hội ánh sáng.
Cúc vạn thọ: điểm chung Ấn Việt
Hoa cúc vạn thọ vàng cam có mặt trong hầu hết nghi lễ Ấn Độ: kết vòng đeo cổ, rắc trên tượng, treo trên toran. Người Việt cũng quen loài hoa này, nhất là dịp Tết, khi những chậu vạn thọ bày trước hiên nhà ở nhiều vùng. Cùng một loài hoa, cùng màu nắng, cùng ý tươi vui, cho thấy ở xa nhau vẫn có điểm gặp.
Mượn ý cho cửa nhà Việt
Không theo Ấn Độ giáo vẫn có thể học từ cách người Ấn chăm cửa nhà:
- Giữ thềm cửa sạch, gọn, không để giày dép bừa bộn chắn lối.
- Treo một dây hoa hoặc lá tươi trên cửa dịp Tết, ngày giỗ, ngày nhà có khách quý; thay khi héo.
- Đặt một chậu cúc vạn thọ hai bên cửa.
- Với trẻ con, cùng vẽ một hoa văn bằng phấn màu trước sân như trò chơi đầu năm.
Những việc này đẹp mà không mượn biểu tượng thần linh của người khác. Nếu muốn dùng hình Lakshmi hay dấu chân Lakshmi, nên hiểu đó là nghi thức tôn giáo, không nên dùng như đồ trang trí vui.
An toàn ở thềm cửa chung cư
Thềm cửa căn hộ chung cư là lối đi chung và thường gần lối thoát hiểm. Rangoli bằng bột, hoa, gạo có thể làm trơn trượt, nhất là với người già. Bột màu bay vào nhà hàng xóm cũng gây phiền. Nếu muốn trang trí, chọn tấm thảm in hoa văn, hoặc hoa văn dán decal dễ gỡ, không chắn lối, không dùng nến hay đèn dầu ở hành lang. Dây toran treo cửa nên gọn, không thả dài vướng đầu người đi qua.
Cẩn thận với lời hứa "Lakshmi chiêu tài"
Trên mạng có những món "dấu chân Lakshmi chiêu tài", "toran hút tiền" kèm lời hứa đổi vận. Trong Ấn Độ giáo, đón Lakshmi gắn với việc giữ nhà sạch, sống tử tế, làm ăn chăm chỉ; không có dây treo nào thay được những điều ấy. Lời hứa giàu nhanh luôn là dấu hiệu nên dè chừng.
Tự làm một dây toran đơn giản
Dây toran tự làm không khó: chuẩn bị một sợi dây gai dài hơn khung cửa một chút, vài chục lá xoài hoặc lá cây có dáng thuôn dài, và hoa cúc vạn thọ. Gấp đôi phần cuống lá qua dây, ghim lại bằng chỉ, xen giữa các lá là một bông cúc xâu kim. Dây lá tươi đẹp được vài ngày; sau đó tháo xuống, bỏ vào thùng rác hữu cơ hoặc ủ phân cho cây. Muốn dùng lâu hơn thì thay lá thật bằng lá vải cắt may, hoa bằng len móc, cả nhà cùng làm vào dịp cuối tuần.
Ai muốn chọn vài món nhỏ tươi vui trang trí cửa nhà đầu năm theo kiểu Việt có thể xem nhóm vật phẩm may mắn của Vật Phẩm Phong Thuỷ, và nhớ để thềm cửa thông thoáng cho người đi lại.