Cờ gió lungta năm màu: ý nghĩa từng màu, cách treo và xử lý cờ cũ cho đúng phép
Trả lời ngắn: lungta là dây cờ vải năm màu in kinh chú và hình con ngựa gió, người Tây Tạng treo ở nơi cao, lộng gió. Theo quan niệm của họ, mỗi lần gió lật lá cờ là lời cầu nguyện được mang đi, đem điều lành tới mọi chúng sinh chứ không riêng người treo. Thứ tự màu phổ biến là xanh lam, trắng, đỏ, xanh lục, vàng; cờ cũ để phai tự nhiên, khi thay thì không vứt xuống đất.
Tên gọi: ngựa gió chứ không phải cờ trang trí
Chữ lungta trong tiếng Tạng ghép từ "lung" là gió và "ta" là ngựa, nên dịch sát là ngựa gió. Hình con ngựa cõng viên ngọc rực lửa thường in ở giữa lá cờ. Ngựa ở đây là phương tiện chuyên chở: nó chở lời cầu an, sức sống và vận may đi khắp nơi. Trong cách nói thường ngày của người Tạng, "lungta" còn chỉ khí lực, vận khí của một người; nói ai đó "lungta xuống" là ý họ đang yếu vía, đen đủi.
Bốn góc lá cờ thường có bốn con vật: hổ, sư tử tuyết, đại bàng thần garuda và rồng. Phần còn lại in kinh chú bằng chữ Tạng, phổ biến nhất là câu Om Mani Padme Hum gắn với Bồ Tát Quán Thế Âm. Vì có kinh chú trên mặt vải, người Tạng đối xử với lá cờ như với một văn bản thiêng chứ không như dải ruy băng trang trí.
Năm màu và thứ tự treo
Một dây lungta chuẩn lặp lại theo chu kỳ năm màu, treo từ trái sang phải theo thứ tự dưới đây. Cách gán nguyên tố cho từng màu có chỗ khác nhau giữa các tài liệu, bảng sau là cách giải thích hay gặp nhất:
| Màu | Tượng trưng thường gặp |
|---|---|
| Xanh lam | Bầu trời, không gian |
| Trắng | Gió, khí |
| Đỏ | Lửa |
| Xanh lục | Nước |
| Vàng | Đất |
Ý chung là năm yếu tố phải cân bằng thì thân và tâm mới khoẻ, môi trường mới yên. Đây là cách hiểu trong y học và vũ trụ quan Tây Tạng, khác với ngũ hành của Trung Hoa mà người Việt quen. Đừng ghép màu cờ vào mệnh Kim Mộc Thuỷ Hoả Thổ theo kiểu "mệnh Hoả treo cờ đỏ", vì hai hệ thống không cùng một gốc.
Lungta nằm ngang và darchor dựng đứng
Ở vùng Himalaya có hai kiểu cờ. Kiểu thứ nhất là lungta theo nghĩa hẹp: những lá cờ vuông nhỏ khâu nối trên một sợi dây, căng ngang qua đèo, qua cầu, giữa hai nóc nhà. Kiểu thứ hai là darchor: lá cờ dài khâu dọc theo một cây cột dựng thẳng, thường cắm trước nhà, trên nóc nhà hoặc cạnh tu viện.
Ở nhà phố Việt Nam, kiểu dây ngang hợp hơn vì chỉ cần hai điểm buộc. Darchor cần cột cao và chân chôn chắc, trên sân thượng gặp gió mùa rất dễ đổ, nên chỉ làm khi có thợ dựng cột đàng hoàng.
Treo ở đâu, treo khi nào
Nguyên tắc của người Tạng là cao và thoáng: đỉnh núi, đèo, mái nhà, cây cầu. Đem về nhà Việt, chỗ hợp nhất là ban công, sân thượng hay hàng rào nơi gió lùa qua. Treo trong phòng kín cũng không ai cấm, nhưng mất đi đúng cái ý "gió mang lời cầu nguyện".
- Không căng dây cờ sát dây điện, ăng ten hay cục nóng điều hoà. Gió mạnh làm dây cờ quấn vào, vừa hỏng cờ vừa nguy hiểm.
- Buộc chắc hai đầu, chừa độ võng để gió không giật đứt. Dây cờ rơi xuống đường có thể vướng xe máy đi bên dưới.
- Tránh treo ngang lối đi trong nhà vệ sinh, bếp nhiều dầu mỡ, hay nơi người ta phải cúi chui qua.
- Không dùng cờ làm khăn trải bàn, rèm cửa hay vật lót.
Người Tạng hay treo cờ mới vào dịp Losar, tức Tết của họ, và chọn ngày theo lịch Tạng. Ở Việt Nam không ai bắt buộc theo lịch đó. Một buổi sáng nắng ráo, đầu năm hoặc khi chuyển nhà, là đủ trang trọng.
Cờ phai màu và rách: chuyện bình thường
Nhiều người mua lungta về, vài tháng sau thấy bạc màu, sờn mép thì lo là "điềm xấu". Theo cách hiểu của chính người Tạng, cờ phai là vì gió và nắng đã mang lời kinh đi; vải mòn dần là đúng với ý nghĩa vô thường. Ở các đèo cao, dây cờ mới thường được treo chồng lên dây cờ cũ đã trắng bệch.
Khí hậu Việt Nam làm cờ mau hỏng hơn trên cao nguyên khô: nắng gắt làm bạc màu, mưa phùn và nồm làm mốc chấm đen trên vải cotton. Cờ vải tổng hợp bền màu hơn nhưng ít ai coi là "chuẩn". Chọn loại nào là chuyện của mình, miễn đừng tin lời rằng cờ phai nghĩa là vận xui, rồi mua liên tục cờ mới vì sợ.
Cách xử lý cờ cũ cho tôn trọng
Vì trên cờ có kinh chú, không nên nhét vào túi rác chung hay để rơi xuống nền đất, chỗ người ta giẫm qua. Có mấy cách người theo Phật giáo Tạng thường làm:
- Để nguyên dây cũ tự mục dần ngoài trời, treo dây mới bên cạnh.
- Gỡ xuống, gấp gọn, rồi đốt ở nơi thoáng với ý tiễn lời kinh về với gió và lửa.
- Gửi lên chùa có sinh hoạt theo truyền thống Tạng nếu ở gần.
Nếu đốt ở nhà, làm ngoài trời trong chậu kim loại, xa mái tôn, rèm và cây khô, có người đứng trông tới khi tro nguội hẳn. Vải tổng hợp cháy chảy nhựa và có khói hắc, nên đốt ít một, đứng đầu gió và không để trẻ con lại gần. Chung cư thì không nên đốt ở ban công; gấp cờ cho vào túi vải sạch rồi đem lên chùa là cách gọn hơn.
Chỗ hay bị bán quá lời
Lungta là món rẻ và phổ biến ở chính Tây Tạng, Nepal, Ladakh. Khi thấy cờ được rao là "đã khai quang", "chiêu tài trấn trạch", "càng nhiều dây càng hút lộc", thì đó là lời của người bán chứ không phải của truyền thống. Ý nguyên gốc của lungta là lòng tốt lan ra cho mọi chúng sinh; biến nó thành món hút tiền về cho riêng mình là đi ngược hẳn ý ấy.
Một dây cờ in rõ nét, đường may chắc, màu đúng thứ tự là đủ. Muốn có thêm chuông gió hay vật treo hiên đi kèm cho ban công, có thể xem nhóm chuông gió, khánh treo ở vatphamphongthuy.com, nhưng tách riêng hai thứ, đừng buộc chuông vào dây cờ làm nặng và rách vải.