Đồng xu tròn lỗ vuông và ngũ đế tiền: đọc đúng câu chuyện trước khi mua một xâu tiền cổ may mắn
Trả lời ngắn: đồng xu tròn ngoài, lỗ vuông trong là dạng tiền chuẩn của Trung Hoa từ khi nhà Tần thống nhất tiền tệ, và được dùng suốt hơn hai nghìn năm, lan sang Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên. Ngũ đế tiền là năm loại tiền mang niên hiệu năm đời vua đầu nhà Thanh: Thuận Trị, Khang Hy, Ung Chính, Càn Long, Gia Khánh. Phần lớn "tiền cổ" bán làm vật may mắn hôm nay là tiền đúc mới theo mẫu cũ, điều này không xấu nếu người bán nói thật.
Vì sao tròn ngoài vuông trong
Lý do đầu tiên rất thực tế: lỗ vuông giúp xâu tiền thành chuỗi, và khi đúc, thợ có thể xỏ nhiều đồng vào một thanh vuông để mài cạnh mà đồng xu không xoay. Lý do thứ hai là cách giải thích văn hoá về sau: tròn tượng trưng cho trời, vuông tượng trưng cho đất, theo quan niệm "trời tròn đất vuông" của người xưa.
Cách giải thích thứ hai rất đẹp và được nhắc nhiều, nhưng nên hiểu đó là ý nghĩa được gán thêm. Người thợ đúc tiền trước hết cần đồng tiền dễ làm, dễ đếm, dễ mang.
Tiền xâu và đơn vị "quan"
Ngày xưa người ta xâu tiền bằng dây thành từng chuỗi. Ở Việt Nam, đơn vị "quan tiền" gắn với cách xâu này. Hình ảnh người đi chợ đeo xâu tiền bên hông, quan lại được thưởng "trăm quan tiền" có trong nhiều truyện cổ. Xâu tiền vì thế gắn với sự sung túc rất trực quan: càng nhiều đồng trên dây thì càng giàu.
Từ đây sinh ra món vật phẩm quen thuộc: vài đồng xu xâu chỉ đỏ, buộc nút, treo cửa hoặc để trong ví. Chỉ đỏ là màu may mắn, nút thắt là sự gắn kết.
Ngũ đế tiền là gì
Ngũ đế tiền là bộ năm đồng xu đúc dưới năm triều vua đầu nhà Thanh, giai đoạn được coi là thịnh trị. Người chuộng phong thuỷ tin rằng năm đồng tiền của năm đời thịnh trị mang theo khí vận tốt. Đây là quan niệm dân gian hiện đại, phổ biến trong sách phong thuỷ phổ thông, không phải tục lệ cổ.
| Thứ tự | Niên hiệu |
|---|---|
| 1 | Thuận Trị |
| 2 | Khang Hy |
| 3 | Ung Chính |
| 4 | Càn Long |
| 5 | Gia Khánh |
Một bộ ngũ đế tiền thật, đúc thời Thanh, vẫn có trên thị trường sưu tầm vì số lượng đúc ra rất lớn. Nhưng những bộ bán sẵn trong túi nhung đỏ, đồng đều, sáng bóng, thì phần lớn là đúc mới.
Tiền cổ thật và tiền đúc mới
Không có cách nào chắc chắn tuyệt đối ngoài giám định của người chuyên sưu tầm tiền cổ. Một vài dấu hiệu gợi ý:
- Tiền đúc mới thường có lớp gỉ màu đều, bám như sơn, cạo nhẹ là lộ màu kim loại sáng.
- Chữ trên tiền đúc mới hay bị nhoè, nét không sắc, hoặc ngược lại quá sắc và sạch.
- Mười đồng giống hệt nhau đến từng vết xước là dấu hiệu của khuôn hàng loạt.
Người dùng xu làm vật may mắn không cần tiền cổ thật; một đồng đúc mới tử tế là đủ. Điều cần là người bán không gọi đồng đúc mới là "cổ vật" để nâng giá. Câu "tiền cổ thật mới có khí, đồ mới vô dụng" là cách đẩy người mua về phía món đắt hơn.
Tiền Việt Nam cũng tròn lỗ vuông
Ít người để ý rằng Việt Nam có tiền đúc riêng từ rất sớm. Đồng Thái Bình Hưng Bảo thời nhà Đinh thường được nhắc là đồng tiền đầu tiên mang niên hiệu Việt. Các triều sau như Lê, Lý, Trần, Nguyễn đều đúc tiền riêng theo dạng tròn lỗ vuông. Ai muốn một xâu tiền mang dấu ấn quê nhà có thể tìm tiền triều Nguyễn, loại còn khá phổ biến trong giới sưu tầm.
Đây cũng là câu chuyện đẹp khi tặng quà cho bạn nước ngoài: hình dạng chung của cả vùng Đông Á, nhưng chữ trên tiền là niên hiệu của vua Việt.
Treo và giữ xâu tiền cho an toàn
Xâu tiền treo cửa nên buộc dây chắc, kiểm tra nút sau mỗi mùa mưa vì chỉ đỏ mục nhanh. Đồng xu rời là vật nhỏ trẻ con có thể nuốt; nhà có trẻ dưới ba tuổi thì không để xu lăn lóc trên bàn thấp. Đồng thau, đồng đúc giá rẻ có thể lẫn chì, nên rửa tay sau khi cầm nhiều.
Đặt xu dưới thảm chùi chân hay trong ví là thói quen dân gian, không hại gì. Nhưng đừng đặt xu vào chậu cây hay bể cá; đồng bị ăn mòn trong nước có thể làm hại cá và cây.
Kiếm tiền xu: món nên cân nhắc kỹ
Kiếm tiền xu là thanh kiếm xâu bằng nhiều đồng xu buộc dây đỏ, đôi khi có lõi sắt bên trong. Theo quan niệm của một số người làm phong thuỷ hiện đại, kiếm được treo để "trấn" điều không lành. Bài này lưu ý hai điều. Thứ nhất, đây là vật mang ý trấn áp, không phải vật cầu tài, nên treo trong phòng khách gia đình đang yên ổn thì không có lý do gì. Thứ hai, kiếm xu dài, nặng, treo trên đầu giường hay trên lối đi là một nguy cơ rơi trúng người, nhất là khi dây chỉ mục. Nếu đã mua thì treo trên tường chắc, ngang hoặc thấp hơn tầm vai, bắt vít cố định, và không treo ở phòng trẻ nhỏ. Còn nếu ai đó khuyên mua kiếm xu vì nhà "có âm khí", hãy coi đó là dấu hiệu gieo nỗi lo để bán.
Ai muốn xem các xâu tiền, bộ ngũ đế tiền và tiền xu đúc mới được ghi rõ chất liệu có thể ghé mục tiền xu của Vật Phẩm Phong Thuỷ và hỏi người bán là đồng cổ hay đúc mới trước khi mua.