Nhà thần san phra phum trước cửa nhà Thái: thờ ai, đặt ở đâu, và có nên mua một cái về nhà Việt

Trả lời ngắn: san phra phum là miếu nhỏ đặt trên cột trước nhà, văn phòng, khách sạn ở Thái Lan, dùng để thờ thần coi giữ mảnh đất. Người Thái tin khi mình xây nhà là đã chiếm chỗ của các linh hồn và thần đất, nên dựng cho họ một "ngôi nhà" đẹp và cúng hằng ngày để cùng sống yên. Ý này khá gần với tục thờ Thổ Công, Ông Địa của người Việt. Vì vậy, nhà Việt đã có bàn thờ Ông Địa thì không cần và không nên mang thêm một miếu Thái về chỉ để trang trí.

Thờ ai

Tên san phra phum có thể hiểu là "miếu của thần đất". Phra Phum là vị thần cai quản đất đai trong tín ngưỡng dân gian Thái, một tín ngưỡng hoà trộn giữa thờ linh hồn bản địa, Bà La Môn giáo và Phật giáo. Bên trong miếu thường có tượng thần nhỏ, kèm tượng người hầu, vũ công, ngựa, voi, tất cả để phục vụ vị thần.

Nhiều nơi còn dựng thêm một miếu thứ hai, thấp hơn, thường trên bốn chân, dành cho linh hồn ông bà hay các vị chủ đất trước đây. Hai miếu khác nhau về hình dáng và người được thờ, nên người Thái không gộp làm một.

Quy ước đặt miếu

Người Thái thường mời một thầy cúng hoặc người am hiểu đến chọn chỗ và ngày dựng miếu. Những quy ước hay được nhắc tới:

• Miếu đặt ở chỗ trang trọng trong khuôn viên, thường nhìn thấy được từ cổng.
• Bóng của ngôi nhà chính không nên đổ lên miếu.
• Không đặt đối diện nhà vệ sinh hay cạnh chỗ đổ rác.
• Bệ miếu cao, thường ngang hoặc trên tầm mắt, để người đứng trước miếu phải ngước lên.

Những quy ước này có khác nhau giữa các vùng và các thầy. Người viết chỉ nêu những điểm phổ biến, không phải bộ luật chung.

Cúng gì, cúng lúc nào

Lễ vật hằng ngày khá giản dị: cơm, trái cây, nước, nhang, nến và vòng hoa nhài. Một chi tiết hay làm người Việt ngạc nhiên là chai nước ngọt màu đỏ cắm sẵn ống hút đặt trước miếu. Có nhiều cách giải thích: màu đỏ thay cho máu trong lễ hiến tế thời xưa, hoặc đơn giản là màu của may mắn. Cách giải thích nào cũng là truyền miệng, chưa có một nguồn được mọi người công nhận.

Vào dịp lễ hay khi cầu điều gì quan trọng, người ta bày thêm đầu heo, gà luộc, bánh trái, và những bức tượng voi, ngựa mới để "tạ lễ".

So với bàn thờ Ông Địa của người Việt

Hai tục cùng một mạch nghĩ, chỉ khác hình thức. Vì vậy bày cả hai trong một nhà là thờ hai lần cùng một vai trò. Người am hiểu cả hai bên thường khuyên chọn một, theo truyền thống của gia đình mình.

Có nên mua nhà thần Thái về Việt Nam

Ở các chợ du lịch Thái có bán miếu thần thu nhỏ bằng gỗ sơn son, nhựa hay gốm, nhìn rất bắt mắt. Mua về để bày như mô hình kiến trúc thì nên hiểu rõ: với người Thái, đó là nhà của một vị thần, không phải nhà búp bê. Để miếu trên kệ sách, cạnh chậu cây, rồi lâu ngày bụi bám, đổ nghiêng, thì người Thái thấy sẽ khó chịu.

Nếu đã mua, có hai cách tử tế: bày như một vật văn hoá ở chỗ cao, sạch, không đặt tượng thần vào bên trong và không cúng như thờ thật; hoặc tặng lại cho người Thái hay ngôi chùa có cộng đồng người Thái. Còn nếu muốn thờ thật theo kiểu Thái, nên tìm hiểu kỹ với người theo tín ngưỡng ấy, vì việc thờ một vị thần kéo theo trách nhiệm cúng đều, không làm nửa vời.

Chuyện miếu cũ bị bỏ

Người Thái không vứt nhà thần cũ khi dời nhà hay thay miếu mới. Ở nhiều chùa và dưới gốc cây lớn, có thể thấy hàng chục miếu cũ được xếp cạnh nhau, như một "nghĩa trang" của nhà thần. Đây là cách tiễn đưa có lễ. Nếu một ngày không muốn giữ miếu thu nhỏ nữa, mang lên chùa thay vì vứt ra bãi rác là cách cư xử phù hợp với ý của người làm ra nó.

Gặp nhà thần khi du lịch Thái: cư xử thế nào

Khách du lịch hay vô tình phạm phép ở các miếu thần trước khách sạn, quán ăn. Mấy điều đơn giản: không chạm tay vào tượng bên trong, không lấy hay nếm đồ cúng, không ngồi hay đặt túi lên bệ miếu, không trèo lên để chụp ảnh. Muốn chụp thì đứng cách một quãng, không chắn người đang lễ. Thấy người Thái đặt lễ vật, cứ đứng yên chờ họ xong. Những cử chỉ nhỏ ấy cho chủ nhà thấy mình hiểu đây là chỗ thờ, không phải tiểu cảnh trang trí.

An toàn khi thắp nhang ở miếu ngoài trời

Miếu ngoài trời có gió lùa, nến và nhang dễ đổ, tàn rơi xuống chậu cây khô hay đống lá. Nếu bày miếu ở sân, đặt bát nhang chắc, chân nến có kính chắn gió, dưới chân cột không chất đồ dễ cháy. Mái miếu bằng gỗ sơn cũng bắt lửa, nên đừng cắm nhang sát mái.

Với người Việt muốn chăm chút cho góc thờ thần đất theo truyền thống của mình, nhóm Thần Tài, Ông Địa ở vatphamphongthuy.com có tượng và đồ thờ; đó là lựa chọn hợp với nếp nhà Việt hơn một miếu Thái mang về.

Câu hỏi thường gặp