Tượng "Phật bốn mặt" Thái Lan thật ra là thần Phạm Thiên: cầu gì, lễ gì và thờ ở nhà ra sao
Trả lời ngắn: tượng bốn mặt nổi tiếng ở Thái Lan là Phra Phrom, tức thần Phạm Thiên (Brahma) của Ấn Độ giáo, không phải một vị Phật. Khách Việt quen gọi "Phật bốn mặt" vì thấy người Thái lễ bái rất thành kính. Trong Phật giáo, Phạm Thiên là một vị trời có phước báu lớn và là người thỉnh Đức Phật thuyết pháp, nên người Thái theo Phật giáo vẫn thờ. Muốn thờ tượng ở nhà, nên đặt riêng, chỗ cao và thoáng, không đặt ngang hay cao hơn tượng Phật.
Phạm Thiên là ai
Trong Ấn Độ giáo, Brahma là vị thần sáng tạo, cùng với Vishnu và Shiva tạo thành bộ ba thần chính. Ngài thường được tạc với bốn mặt nhìn bốn hướng, nhiều tay cầm các pháp khí như bình nước, tràng hạt, kinh sách. Phật giáo kể về Phạm Thiên theo cách riêng: kinh điển kể rằng sau khi Đức Phật thành đạo, một vị Phạm Thiên đã thỉnh Ngài truyền dạy giáo pháp cho chúng sinh. Vì thế, trong mắt Phật tử, Phạm Thiên là chư thiên hộ trì Phật pháp, không phải đấng giác ngộ.
Bốn mặt thường được giải thích là tượng trưng cho bốn phẩm chất từ, bi, hỷ, xả, cũng gọi là Tứ vô lượng tâm hay "Phạm trú". Đây là cách giảng phổ biến ở Thái Lan.
Đền Erawan: nơi khiến tượng nổi tiếng
Đền thờ Phra Phrom nổi tiếng nhất nằm ở góc ngã tư Ratchaprasong giữa trung tâm Bangkok, cạnh một khách sạn lớn, thường gọi là đền Erawan. Câu chuyện phổ biến kể rằng việc xây khách sạn ở đây gặp nhiều trục trặc, và miếu thờ Phạm Thiên được dựng lên theo lời khuyên của người am hiểu tín ngưỡng để công trình suôn sẻ. Từ đó, nơi này trở thành điểm lễ bái đông đúc của cả người Thái lẫn khách châu Á.
Erawan là tên con voi ba đầu, vật cưỡi của thần Indra. Vì thế khách hay dâng tượng voi gỗ đủ kích cỡ ở đây.
Người ta lễ gì
- Vòng hoa cúc vạn thọ màu vàng cam, nhang và nến, thường lễ quanh cả bốn mặt theo chiều kim đồng hồ.
- Tượng voi gỗ để tạ lễ khi điều cầu đã thành.
- Múa trả lễ: người có lời nguyện thành sẽ thuê vũ công áo truyền thống múa trước điện. Đây là tục rất riêng của nơi này.
Chuyện "lễ Phạm Thiên linh nghiệm" là niềm tin của người lễ bái. Người viết không xác nhận hay phủ nhận; điều đáng nói là khi cầu xin, nhiều người Thái thật sự giữ lời hứa trả lễ, coi đó là chữ tín với thần linh.
Ghé đền Erawan: mấy điều nên biết
Đền nằm ngay góc ngã tư đông xe, khuôn viên nhỏ và lúc nào cũng đông. Hoa, nhang, nến bán ngay trong khuôn viên; mua ở đó gọn hơn mang từ ngoài vào. Lễ quanh bốn mặt theo chiều kim đồng hồ, mỗi mặt một lần vái là đủ, không cần chen lên sát bệ. Giữ kỹ ví và điện thoại vì chỗ đông người, mặc kín vai và gối cho lịch sự. Nhang cháy dở cắm vào lư chung, đừng cắm vào chậu cây hay để rơi trên nền gạch nơi người khác đi qua.
Cẩn thận với tượng và lời rao ở Việt Nam
Khi trào lưu đi Thái lễ Phạm Thiên phổ biến, ở Việt Nam xuất hiện nhiều tượng bốn mặt nhỏ bằng đồng, nhựa mạ, đá ép, kèm lời rao như "tượng đã thỉnh từ đền Erawan", "cầu gì được nấy", "càng to càng linh". Đền Erawan không bán tượng của chính tượng thờ; tượng bày ở cửa hàng là hàng đúc như mọi tượng khác. Lời "càng to càng linh" hay "càng đắt càng nhanh thành" là kiểu bán hàng dựa vào lòng mong cầu, không phải giáo lý của Phật giáo hay Ấn Độ giáo.
Thờ tượng Phạm Thiên ở nhà cho đúng
- Chỗ đặt: người Thái thường thờ Phạm Thiên trong miếu ngoài trời, nơi thoáng. Ở nhà phố Việt Nam, có thể đặt trên kệ riêng ở phòng khách hoặc sân thượng có mái che, cao hơn đầu người đứng.
- Thứ bậc: nếu chung không gian với tượng Phật, đặt Phạm Thiên thấp hơn hoặc ở kệ riêng, vì trong Phật giáo chư thiên đứng sau Phật.
- Không đặt lên bàn thờ gia tiên: bàn thờ gia tiên là nơi của ông bà, không nên đưa thần linh nước khác lên đó.
- Lễ vật: hoa tươi màu vàng, nhang, nến, nước sạch, trái cây. Lễ chay đơn giản như vậy là đủ và không vướng kiêng kỵ của bất kỳ bên nào.
- Đừng tự chế lễ nghi: không cần bắt chước múa trả lễ ở nhà. Giữ lòng thành và sự sạch sẽ là đủ.
An toàn khi thắp lễ quanh tượng
Lễ kiểu Thái thường cắm nhiều nhang và nến cùng lúc. Ở nhà, giảm số lượng: một nén nhang, một ngọn nến trong cốc thuỷ tinh là đủ trang trọng. Kệ thờ trong phòng kín thì mở cửa sổ khi thắp nhang; người có bệnh hô hấp, trẻ nhỏ không nên ở lâu trong phòng nhiều khói. Vòng cúc vạn thọ khô rất dễ bắt lửa, đừng để sát ngọn nến.
Thờ hay không thờ
Người không theo tín ngưỡng Thái vẫn có thể giữ một bức tượng Phạm Thiên như vật văn hoá, nhắc mình về bốn phẩm chất từ bi hỷ xả. Đó là cách giữ có ý nghĩa nhất. Nếu thấy mình chỉ muốn mua để "cầu gì được nấy", nên dừng lại và tự hỏi: mình sẽ chăm sóc, giữ lời với tượng ấy được bao lâu.
Ai đang tìm tượng thần hay tượng Phật để bày ở nhà có thể xem nhóm tượng Phật và vật phẩm Phật giáo trên vatphamphongthuy.com, và hỏi người bán để phân biệt rõ đâu là tượng Phật, đâu là tượng chư thiên.