Norigae và maedeup: vật treo hanbok và nghệ thuật thắt nút dây của Hàn Quốc, mỗi nút một lời chúc

Trả lời ngắn: norigae là vật trang sức người Hàn treo ở dây buộc áo jeogori hoặc ở eo váy hanbok, gồm ba phần: một món trang sức chính bằng ngọc, bạc hoặc thêu, một nút thắt dây maedeup, và chùm tua sợi dài. Mỗi hình trang sức mang một lời chúc như con cháu đông đúc, trường thọ, xua điều dữ. Maedeup là nghệ thuật thắt nút dây trang trí, họ hàng gần với kiểu nút thắt may mắn ở các nước Á Đông khác.

Norigae treo ở đâu trên hanbok

Áo jeogori của hanbok nữ buộc bằng dải vải dài gọi là goreum, thắt nơ trước ngực. Norigae được móc vào dải buộc này hoặc vào dây váy ở eo, buông xuống bên hông. Khi người mặc bước đi, chùm tua đung đưa, tạo nên vẻ duyên dáng đặc trưng của trang phục Hàn.

Ngày xưa, norigae là món trang sức được truyền từ mẹ sang con gái, từ mẹ chồng sang nàng dâu. Phụ nữ cung đình và quý tộc có norigae quý bằng ngọc, san hô, vàng bạc; phụ nữ thường dân có norigae thêu, bằng gỗ hoặc vải.

Ba phần của một chiếc norigae

Norigae có thể có một, ba hoặc nhiều chùm. Norigae ba chùm là kiểu trang trọng, thường dùng trong dịp lớn.

Hình trang sức và lời chúc

Mỗi hình dáng mang một ý:

• Bướm: vợ chồng hoà hợp, niềm vui.
• Quả lựu, quả có nhiều hạt: con cháu đông đúc.
• Hồ lô: sức khoẻ, đủ đầy, giống ý nghĩa ở Trung Hoa.
• Rùa, hạc: trường thọ.
• Hạt tiêu đỏ, móng hổ: xua điều dữ, theo quan niệm xưa.
• Chuông nhỏ: tiếng kêu được tin là đuổi điều xấu.

Những ý nghĩa này nằm trong hệ biểu tượng Đông Á chung. Người Việt sẽ thấy quen: quả lựu trong tranh, hồ lô trên kệ, hạc trong đền chùa.

Maedeup: thắt nút thành nghệ thuật

Maedeup là nghệ thuật thắt dây trang trí của Hàn Quốc, dùng một sợi dây lụa xoắn thắt thành những nút đối xứng, mỗi nút có tên riêng, nhiều tên lấy từ hình con vật, hoa lá như nút bướm, nút hoa cúc, nút chuồn chuồn. Người thợ thắt bằng tay, không cắt dây giữa chừng; cả chiếc nút thường làm từ một sợi liền.

Maedeup không chỉ dùng cho norigae mà còn trang trí rèm, túi, quạt, kiệu cưới, đồ thờ. Ở Hàn có nghệ nhân maedeup được nhà nước ghi nhận là người giữ di sản phi vật thể.

Nút thắt ở các nước Á Đông

Trung Hoa có nghệ thuật thắt nút trang trí, thường gọi là nút Tàu, với nút như ý, nút bàn trường. Nhật Bản có dây kumihimo bện và nút mizuhiki trên phong bì quà. Người Việt có dây đỏ tết vòng tay, nút thắt treo trên xe, trên cửa. Cùng một ý: sợi dây thắt nút là sự gắn kết, nút không tuột là điều lành giữ lại.

Hiểu điều này, người mua một chiếc nút maedeup không cần coi nó là bùa. Đó là một tác phẩm thủ công, chở theo lời chúc của người thắt.

Norigae trong đời sống hiện đại

Ngày nay, norigae cỡ nhỏ được làm thành móc khoá, móc túi, vật treo điện thoại, vật treo trong xe. Đây là món quà lưu niệm phổ biến ở Hàn: nhẹ, đẹp, có ý nghĩa, giá trải rộng từ bình dân đến cao cấp.

Khi treo trong xe ô tô, nên chọn chiếc nhỏ, tua ngắn, treo ở chỗ không che tầm nhìn, không đung đưa vướng tay lái. Vật treo kính chiếu hậu quá dài có thể làm phân tâm người lái.

Chọn norigae làm quà

Một vài điều đáng nhìn khi chọn:

1. Nút thắt chặt, đều, hai bên đối xứng, không có đầu dây thò ra.
2. Tua sợi mềm, không xơ, không rụng sợi khi vuốt.
3. Phần trang sức đá hay ngọc nên hỏi là tự nhiên hay nhân tạo; người bán tử tế sẽ nói rõ.

Norigae có hạt nhỏ, chuông nhỏ không nên để trẻ nhỏ cầm chơi vì có thể giật đứt và nuốt phải.

Tự thắt một nút đơn giản

Người thích làm thủ công có thể học một nút maedeup cơ bản với sợi dây lụa mềm, dài khoảng một mét. Thắt chậm, giữ dây không xoắn, kéo chặt dần từng vòng. Món nút tự thắt kèm một hạt đá nhỏ làm quà cho người thân thường được quý hơn món mua sẵn.

Giữ tua sợi không rối, không xơ

Tua lụa là phần dễ hỏng nhất của norigae. Khi không dùng, treo norigae thẳng đứng hoặc đặt nằm trong hộp, tua vuốt thẳng, có tờ giấy mềm lót ở giữa. Tua bị rối thì hơ qua hơi nước nóng từ xa vài giây rồi dùng lược thưa chải nhẹ từ ngọn lên, không giật mạnh. Không giặt norigae bằng máy; nếu bẩn, chấm nhẹ bằng khăn ẩm. Phần trang sức bạc nên cất cùng gói chống ẩm để khỏi xỉn. Treo trong xe lâu ngày dưới nắng, tua lụa sẽ bạc màu và giòn; khi thấy sợi bắt đầu gãy, nên thay chiếc mới hoặc nhờ thợ thay tua.

Ai thích phụ kiện mang ý chúc lành để treo túi hay đeo người có thể xem mục trang sức phong thuỷ của Vật Phẩm Phong Thuỷ và chọn món có đá ghi rõ nguồn gốc.

Câu hỏi thường gặp