Minhwa, tranh dân gian Hàn Quốc: con hổ ngộ nghĩnh, chim ác là báo tin vui và những bức tranh treo đầu năm
Trả lời ngắn: minhwa là dòng tranh dân gian Hàn Quốc, phát triển mạnh thời Joseon, do những hoạ sĩ vô danh vẽ cho đời sống thường ngày. Đề tài nổi tiếng nhất là con hổ ngộ nghĩnh ngồi dưới gốc thông cùng chim ác là, được treo đầu năm để xua điều xấu và đón tin vui. Ngoài ra còn có tranh mẫu đơn cầu phú quý, cá chép cầu đỗ đạt, kệ sách cầu học vấn. Minhwa rất gần với tranh Tết Đông Hồ, Hàng Trống của người Việt về tinh thần.
Minhwa là tranh của ai
Khác với tranh cung đình hay tranh văn nhân vẽ theo lối bác học, minhwa là tranh của dân thường: vẽ để dán cửa, dán vách, treo phòng ngủ, trang trí bình phong trong dịp cưới hỏi, mừng thọ. Phần lớn hoạ sĩ minhwa không để lại tên. Tranh có màu tươi, bố cục tự do, nhiều khi phá luật phối cảnh, và rất hài hước.
Chính sự tự do ấy khiến minhwa được giới nghệ thuật hiện đại đánh giá cao. Ngày nay ở Hàn có nhiều lớp học vẽ minhwa cho người lớn như một thú vui thư giãn.
Hổ và chim ác là
Bức tranh tiêu biểu nhất của minhwa là hổ và chim ác là. Con hổ thường được vẽ với gương mặt ngơ ngác, mắt tròn, miệng nhe như đang cười, ngồi dưới gốc thông; trên cành, một con chim ác là đang líu lo như trêu chọc.
- Hổ: trong tín ngưỡng Hàn, hổ là thần núi, có sức xua đuổi tà ma. Tranh hổ được dán cửa đầu năm để giữ nhà.
- Chim ác là: được tin là báo tin vui, khách quý sắp đến.
- Cây thông: trường thọ, kiên cường.
Có cách đọc cho rằng con hổ ngớ ngẩn tượng trưng cho tầng lớp quan lại hống hách, còn chim ác là là dân thường lanh lợi trêu chọc. Cách đọc châm biếm này rất gần với bức Đám cưới chuột của Đông Hồ.
Các đề tài khác của minhwa
| Đề tài | Lời chúc | Thường treo ở |
|---|---|---|
| Mẫu đơn | Phú quý, vinh hoa | Phòng cưới, phòng khách |
| Cá chép vượt sóng | Đỗ đạt, thăng tiến | Phòng học |
| Kệ sách chaekgeori | Học vấn, nho nhã | Phòng đọc, phòng làm việc |
| Hoa và chim | Vợ chồng hoà hợp | Phòng ngủ |
| Mười biểu tượng trường thọ | Sống lâu | Phòng người lớn tuổi |
Tranh kệ sách chaekgeori đặc biệt thú vị: vẽ một kệ đầy sách, nghiên mực, bình hoa, đồ cổ, bằng lối phối cảnh lạ mắt. Nó phản ánh sự quý trọng học vấn của xã hội Joseon.
Minhwa và tranh Tết Việt Nam
Đặt minhwa cạnh tranh Đông Hồ và Hàng Trống, người xem thấy nhiều điểm gặp nhau: cùng là tranh của dân, cùng treo đầu năm, cùng có hổ, cá chép, gà, hoa, cùng có tiếng cười châm biếm. Tranh Hàng Trống có bức Ngũ hổ, gắn với tín ngưỡng thờ Ngũ hổ trong các điện thờ Mẫu, vẻ uy nghiêm hơn hổ minhwa. Chất liệu cũng khác: tranh Đông Hồ in ván trên giấy dó điệp, minhwa vẽ tay trên giấy hoặc lụa.
Những điểm chung ấy cho thấy văn hoá Đông Á chia sẻ một kho biểu tượng lớn, mỗi nước kể bằng giọng riêng.
Treo minhwa trong nhà Việt
Một bức hổ và chim ác là treo phòng khách, một bức mẫu đơn treo phòng ngủ, một bức kệ sách treo góc làm việc đều hợp với nhà Việt hiện đại. Vài gợi ý:
- Tranh màu tươi nên treo trên tường màu trơn, sáng, để màu tranh nổi bật.
- Treo ngang tầm mắt khi đứng, tâm tranh cách sàn khoảng một mét rưỡi.
- Tranh hổ không cần treo "hướng ra cửa" theo phong thuỷ; ở Hàn, tranh hổ dán ngay trên cửa, nhưng trong căn hộ Việt, treo phòng khách là đủ.
Giữ tranh giấy, tranh lụa cho bền
Minhwa thật vẽ bằng màu khoáng trên giấy hoặc lụa, rất kỵ nắng và ẩm. Đóng khung có kính chống tia cực tím nếu có thể, treo nơi không bị nắng chiếu trực tiếp. Mùa nồm, đặt gói hút ẩm trong khung hoặc dùng máy hút ẩm trong phòng. Tranh in trên giấy ảnh thì bền hơn, nhưng vẫn phai nếu treo ngoài nắng.
Mua minhwa: tranh vẽ tay và tranh in
Ở Hàn có tranh minhwa vẽ tay của nghệ nhân, tranh vẽ tay của học viên, và tranh in phục chế. Tranh vẽ tay có nét đậm nhạt, màu có độ dày, đôi chỗ không đều. Tranh in phẳng màu, sắc nét đồng đều. Cả hai đều có chỗ dùng, quan trọng là người bán nói rõ. Đừng tin lời "tranh cổ thời Joseon" ở sạp lưu niệm; tranh cổ thật là tài sản bảo tàng, không bán giá vài bữa ăn.
Học vẽ minhwa như một thú vui
Ở Hàn, nhiều người lớn học vẽ minhwa như một cách thư giãn sau giờ làm. Lối vẽ dùng nét viền mảnh rồi tô màu từng lớp mỏng, chồng dần cho tới khi đạt độ đậm. Người mới thường bắt đầu từ bông mẫu đơn hoặc cá chép, vì hình đơn giản mà màu đẹp. Ở Việt Nam, ai thích có thể tập với màu nước hoặc màu bột trên giấy dày, chép theo tranh mẫu trong sách. Một bức tranh tự vẽ, dù chưa đẹp, treo ở góc học tập của con mang ý nghĩa hơn bức tranh in mua sẵn. Điều quan trọng là thong thả, vì tinh thần của minhwa vốn là niềm vui chứ không phải sự hoàn hảo.
Ai thích hình tượng hổ trong văn hoá Á Đông có thể xem kết quả tìm hổ phong thuỷ trên Vật Phẩm Phong Thuỷ để so sánh hình hổ uy nghiêm của tượng với con hổ ngộ nghĩnh của minhwa.