Lợn vàng của người Hàn: giấc mơ thấy heo, đầu lợn cười trong lễ gosa và món quà tiết kiệm cho trẻ
Trả lời ngắn: trong văn hoá Hàn Quốc, lợn gắn với tiền tài vì chữ Hán chỉ con lợn đọc gần âm với từ "tiền" trong tiếng Hàn, và vì lợn đẻ nhiều, ăn khoẻ, tượng trưng cho sung túc. Người Hàn tin mơ thấy lợn là điềm may về tiền. Trong lễ gosa cầu khởi sự, đầu lợn luộc với khuôn mặt cười được đặt giữa mâm, người dự lễ cài tiền vào miệng, tai lợn. Tượng lợn vàng là món quà phổ biến cho khai trương và cho trẻ tập tiết kiệm.
Vì sao lợn lại là tiền
Lý do được nhắc nhiều nhất là chuyện đồng âm. Trong tiếng Hàn, từ thuần Hàn chỉ tiền là "don", còn một chữ Hán chỉ con lợn, khi đọc theo âm Hán Hàn, cũng là "don". Sự trùng âm ấy, cộng với hình ảnh con lợn béo tròn, đẻ nhiều con, khiến lợn trở thành biểu tượng của của cải.
Ở nhiều nền văn hoá khác, lợn cũng gắn với sung túc: ở Việt Nam có tranh Lợn đàn, ở phương Tây có ống heo đất. Nhưng ở Hàn Quốc, mối gắn kết này đặc biệt mạnh và đi vào cả giấc mơ.
Giấc mơ thấy heo
Người Hàn có truyền thống đoán giấc mơ, và giấc mơ thấy lợn được coi là một trong những giấc mơ lành nhất về tiền bạc. Mơ thấy lợn vào nhà, lợn đông đàn, lợn to là điềm may. Có người sau giấc mơ ấy đi mua vé số, chuyện này xuất hiện nhiều trong phim ảnh, truyện cười Hàn.
Giấc mơ là trải nghiệm riêng, không ai kiểm chứng được nó báo trước điều gì. Mua vé số vì giấc mơ là một trò vui nhỏ; dùng giấc mơ để quyết định đầu tư lớn là chuyện khác hẳn. Quyết định tài chính nên dựa trên kế hoạch mình tự lập, không dựa trên giấc mơ hay lời thầy đoán.
Đầu lợn cười trong lễ gosa
Gosa là nghi lễ cúng truyền thống của người Hàn để cầu may khi bắt đầu một việc mới: khai trương cửa hàng, khởi công, mua xe mới, đoàn làm phim bấm máy. Mâm cúng gosa thường có bánh gạo hấp, hoa quả, rượu, và nổi bật nhất là một chiếc đầu lợn luộc.
Đầu lợn được chọn sao cho trông như đang cười, vì người ta tin đầu lợn cười mang lại may mắn. Người dự lễ lần lượt cúi lạy, cài tiền giấy vào miệng, tai, mũi lợn. Số tiền này sau lễ thường được dùng cho việc chung, như liên hoan của nhóm. Ngày nay nhiều nơi thay đầu lợn thật bằng đầu lợn đồ chơi, bánh hình lợn, hay hình ảnh lợn, cho gọn và hợp vệ sinh.
Chuyện "năm lợn vàng"
Theo can chi, năm Hợi nào cũng là năm con lợn. Ở Hàn Quốc từng có những năm Hợi được truyền thông gọi là "năm lợn vàng", gắn với lời đồn trẻ sinh năm ấy sẽ giàu có, kéo theo cảnh nhiều cặp đôi muốn cưới hay sinh con đúng năm. Sau đó, giới nghiên cứu lịch pháp tranh luận rằng cách tính "lợn vàng" ấy không chính xác theo ngũ hành.
Câu chuyện này là bài học về cách một lời quảng cáo khoác áo truyền thống có thể ảnh hưởng tới cả quyết định lớn của đời người. Sinh con là chuyện của sức khoẻ, tài chính và sự sẵn sàng của hai vợ chồng, không phải chuyện bắt kịp một năm "đẹp".
Tượng lợn vàng làm quà
Tượng lợn vàng, lợn mạ vàng, lợn đồng là món quà khai trương, tân gia, mừng năm Hợi phổ biến ở Hàn Quốc và cả ở Việt Nam. Vài điều nên biết:
- Lợn "vàng" phần nhiều là hợp kim mạ, không phải vàng thật. Người bán tử tế ghi rõ.
- Lợn vàng thật, đúc từ vàng, là tài sản có giá trị và cần giấy tờ, hoá đơn rõ ràng.
- Chọn cỡ hợp chỗ đặt; tượng nhỏ trên bàn làm việc, tượng vừa trên kệ tiệm.
Ống heo tiết kiệm cho trẻ
Món quà lợn có ích nhất có lẽ là ống heo. Với trẻ nhỏ, bỏ từng đồng tiền vào bụng heo là bài học đầu tiên về để dành. Người Hàn cũng hay tặng ống heo cho trẻ con dịp năm mới, cùng với tiền mừng tuổi.
Chọn ống heo có nắp mở ở đáy, để không phải đập vỡ khi lấy tiền, vì mảnh gốm vỡ dễ làm trẻ đứt tay. Với trẻ còn nhỏ hay cho đồ vào miệng, người lớn giữ tiền xu thay trẻ, chỉ cho trẻ bỏ tiền vào khi có người trông.
Đặt tượng lợn trong nhà Việt
Người Việt cũng có tình cảm đặc biệt với con lợn qua tranh Lợn đàn Đông Hồ và hình ảnh ống heo đất. Đặt một chú lợn Hàn Quốc trên kệ nhà Việt vì thế rất tự nhiên. Không cần theo hướng phong thuỷ nào; chỉ cần chỗ sạch, nhìn thấy hằng ngày. Có thể kể cho trẻ nghe chuyện giấc mơ heo và lễ gosa như một cánh cửa nhỏ vào văn hoá Hàn.
Cảnh giác với lời "lợn vàng hút tiền"
Có người bán quảng cáo tượng lợn vàng "hút tiền", "đặt đúng hướng thì tiền vào như nước", kèm giá cao và dịch vụ "kích hoạt". Người Hàn dùng tượng lợn như một lời chúc vui vẻ, không ai hứa kết quả tài chính. Lời hứa chắc chắn về tiền bạc là dấu hiệu nên dè chừng.
Ai muốn tìm một tượng lợn nhỏ hay một linh vật vui mắt làm quà khai trương có thể xem các linh vật ở Vật Phẩm Phong Thuỷ, và hỏi rõ chất liệu là mạ hay đúc nguyên khối trước khi mua.