Sừng đỏ cornicello của Napoli: bùa may mắn miền Nam nước Ý, vì sao phải được tặng và những cử chỉ tay đi kèm
Trả lời ngắn: cornicello (có nơi gọi corno) là chiếc sừng nhỏ, dài, xoắn, màu đỏ, là bùa may mắn quen thuộc nhất của Napoli và miền Nam nước Ý. Người ta treo trong nhà, trong cửa hàng, móc vào chìa khoá, đeo trên cổ để xua malocchio, tức ánh mắt dữ. Theo quan niệm dân gian, cornicello phải được người khác tặng thì mới "có hiệu lực", tự mua cho mình thì kém. Đi kèm sừng đỏ còn có những cử chỉ tay mà người ngoài nên biết để tránh gây hiểu nhầm.
Hình dáng nói gì
Người Napoli thường nhắc mấy đặc điểm của một cornicello "đúng": màu đỏ, rỗng bên trong, xoắn nhẹ, đầu nhọn. Có cách giải thích rằng sừng tượng trưng sức mạnh và sự sung túc, gắn với các tín ngưỡng phồn thực cổ xưa của vùng Địa Trung Hải, khi sừng thú là biểu tượng của sức sống. Đầu nhọn để "đâm" vào vận xấu. Màu đỏ là màu của sức sống, máu, và cũng là màu xua tà trong nhiều nền văn hoá, giống như người Việt dùng màu đỏ trong ngày Tết.
Những giải thích này truyền miệng, có nhiều dị bản. Người Napoli không thống nhất với nhau hoàn toàn, và họ cũng không cần thống nhất; cornicello sống bằng thói quen nhiều hơn bằng lý thuyết.
Vì sao phải được tặng
Tục chung ở Napoli: cornicello có tác dụng khi được người khác tặng với lòng tốt. Tự mua cho mình thì như tự chúc mình, không đủ. Nhiều người còn nói phải được tặng bởi người thương mình thật lòng. Tục này biến cornicello thành món quà hơn là món hàng: khách du lịch thường mua một túi sừng đỏ nhỏ về làm quà, và đó lại đúng tinh thần của người Napoli.
Chất liệu: từ san hô đỏ tới nhựa
| Chất liệu | Ghi chú |
|---|---|
| San hô đỏ | Chất liệu truyền thống, nghề chạm san hô từng nổi tiếng ở vùng vịnh Napoli; nên cân nhắc về khai thác san hô và kiểm tra quy định khi mang qua biên giới |
| Gốm sơn đỏ | Phổ biến, đẹp, dễ vỡ |
| Bạc, vàng | Làm mặt dây chuyền, không màu đỏ nhưng vẫn là cornicello |
| Nhựa đỏ | Rẻ, làm móc khoá, phát cho khách du lịch |
San hô là sinh vật biển, nhiều loài đang được bảo vệ, việc buôn bán một số loài san hô bị kiểm soát quốc tế. Nếu thích một cornicello đẹp để làm quà, gốm hay bạc là lựa chọn yên tâm hơn. Món san hô "cổ" giá cao thì càng nên hỏi rõ nguồn và quy định trước khi mua.
Cử chỉ tay: mano cornuta và mano fico
Người Ý miền Nam có hai cử chỉ tay chống vận xui hay được nhắc tới:
- Mano cornuta (bàn tay sừng): giơ ngón trỏ và ngón út, gập các ngón giữa. Chĩa xuống đất hoặc giấu sau lưng là để xua xui xẻo. Nhưng chĩa thẳng vào một người đàn ông thì có thể bị hiểu là chế giễu anh ta bị "cắm sừng". Người ngoài không nên dùng cử chỉ này với người Ý.
- Mano fico: nắm tay, kẹp ngón cái giữa ngón trỏ và ngón giữa. Đây là bùa cổ chống ánh mắt dữ ở nhiều vùng châu Âu, nhưng ở một số nơi lại là cử chỉ thô tục. Cũng nên tránh dùng.
Cả hai cũng được làm thành mặt dây chuyền nhỏ, đeo cùng cornicello. Đeo thì không sao; làm cử chỉ trực tiếp với người khác thì nên tránh.
Những tục may mắn khác ở Ý
Đêm giao thừa, nhiều gia đình Ý ăn đậu lăng với xúc xích heo, vì hạt đậu lăng tròn dẹt giống đồng xu, ăn để cầu năm mới đủ đầy. Có tục mặc đồ lót màu đỏ đón năm mới. Ở Napoli, có nơi còn giữ thói quen ném đồ cũ qua cửa sổ đêm giao thừa để bỏ cái cũ, dù tục này đã bị hạn chế vì nguy hiểm cho người đi đường. Những tục này có nét giống người Việt ăn chè đậu, mặc đồ đỏ, dọn nhà cuối năm: cùng một ước muốn bỏ cái cũ, đón cái mới.
Chọn cornicello làm quà cho đẹp
Vì cornicello đẹp nhất khi là quà, cách chọn cũng nên nghĩ theo người nhận. Bạn bè hay đi xa có thể hợp một móc khoá sừng nhỏ, gắn vào chùm chìa khoá xe. Người thích trang sức hợp một mặt dây bạc mảnh. Gia đình mới dọn nhà hợp chiếc sừng gốm lớn treo cửa. Kèm vài dòng giải thích tục "được tặng mới linh", món quà sẽ có câu chuyện riêng, và người nhận hiểu rằng mình đang trao cho họ một lời chúc chứ không chỉ một đồ trang trí đỏ rực.
Đem cornicello về nhà Việt
- Treo một chiếc sừng gốm đỏ ở lối vào hay góc bếp, kiểu người Napoli hay làm, là cách bày hợp nhất.
- Móc khoá cornicello nhựa tặng bạn bè là quà nhỏ vui, kèm câu chuyện "phải được tặng mới linh".
- Không đặt lên bàn thờ, vì đây là bùa dân gian, không phải vật thờ.
- Sừng gốm đầu nhọn và dễ vỡ, treo cao, xa chỗ trẻ chạy nhảy. Móc khoá sừng nhỏ cũng là vật trẻ có thể ngậm, cất ngoài tầm tay trẻ dưới ba tuổi.
Đừng nhầm với sừng tê giác hay sừng thật
Người Việt nghe "sừng may mắn" dễ liên tưởng tới các loại sừng thú rao là "chữa bệnh, trấn trạch". Cornicello không phải sừng thật, và chuyện mua bán sừng tê giác là bất hợp pháp, gắn với săn bắt động vật hoang dã. Sừng tê không chữa được bệnh nào cả; ai nói ngược lại là đang bán điều sai.
Ai thích những vật phẩm nhỏ treo cửa mang nghĩa xua điều xấu theo phong cách Á Đông có thể xem nhóm vật phẩm may mắn trên vatphamphongthuy.com; một chiếc sừng đỏ Napoli treo cạnh một món quen của nhà mình cũng là một góc nhỏ thú vị.