Móng ngựa may mắn của châu Âu: vì sao là sắt, treo ngửa hay úp, và treo thế nào để không ố tường
Trả lời ngắn: móng ngựa là bùa may mắn lâu đời ở Anh, Ireland và nhiều vùng châu Âu, treo trên hoặc cạnh cửa ra vào. Sức "linh" của nó đến từ ba thứ dân gian tin: sắt xua được ma quỷ, thợ rèn là nghề có phép, và hình lưỡi liềm gợi trăng non. Đa số người Anh và Ireland treo ngửa (hai đầu chĩa lên) để "đựng" may mắn, nhưng có vùng treo úp để may mắn đổ xuống người bước qua. Treo kiểu nào cũng có người làm, quan trọng hơn là bắt vít chắc vì móng sắt khá nặng.
Sắt và thợ rèn trong niềm tin châu Âu
Ở nhiều vùng Bắc và Tây Âu, dân gian tin rằng các loài tiên, yêu tinh, ma quỷ sợ sắt. Đinh sắt đóng ở cửa, kéo sắt đặt dưới nôi em bé, móng sắt treo cửa là những cách giữ nhà. Thợ rèn, người làm chủ lửa và sắt, được coi là có một chút phép thuật trong tay. Móng ngựa, sản phẩm của lò rèn, lại gắn với con ngựa, con vật có giá trị lớn trong đời sống nông nghiệp và đi lại. Ghép lại, nó thành một vật hộ mệnh đầy ý nghĩa.
Truyền thuyết Thánh Dunstan
Câu chuyện được kể nhiều nhất ở Anh là về Dunstan, một thợ rèn sau này trở thành tổng giám mục và được tôn làm thánh. Truyền thuyết kể quỷ dữ tới nhờ ông đóng móng cho chân mình. Dunstan nhận ra kẻ đó, cố tình đóng móng thật đau rồi chỉ chịu tháo ra khi quỷ hứa không bao giờ bước vào ngôi nhà nào có treo móng ngựa trên cửa. Đây là truyện dân gian thời Trung cổ, không phải ghi chép lịch sử, nhưng nó giải thích vì sao người Anh treo móng ngựa với ý "giữ cửa".
Treo ngửa hay treo úp
| Cách treo | Cách hiểu | Hay gặp ở |
|---|---|---|
| Ngửa, hai đầu chĩa lên như chữ U | Móng như cái bát đựng may mắn, không để rơi ra | Anh, Ireland, phần lớn nước nói tiếng Anh |
| Úp, hai đầu chĩa xuống | May mắn đổ xuống người bước qua cửa; cũng là cách thợ rèn treo trong lò | Một số vùng ở Anh, Ý, Tây Ban Nha |
Hai kiểu đều có truyền thống, không có kiểu nào "sai". Nhiều cửa hàng bán đồ phong thuỷ ở Việt Nam chỉ khẳng định một kiểu và nói kiểu kia là "đổ lộc". Đó là đơn giản hoá. Nếu mua để làm quà, hỏi người nhận thích kiểu nào; nếu treo cho mình, chọn kiểu mình thấy hợp mắt.
Móng cũ hay móng mới
Dân gian châu Âu quý móng ngựa đã qua sử dụng, nhất là móng tình cờ nhặt được trên đường, vì nó "đã đi cùng một con ngựa thật". Ngày nay ít ai còn nhặt được, nên móng mới đúc hoặc rèn để trang trí là phổ biến. Một số nông trại, trại ngựa ở châu Âu bán móng đã dùng. Ở Việt Nam, móng ngựa đã qua sử dụng có thể tìm ở nơi nuôi ngựa đua hay ngựa du lịch, nhưng nên làm sạch, chà gỉ và sơn phủ trước khi đem vào nhà.
Dân gian còn hay nhắc tới số lỗ đinh: móng ngựa may mắn được nói là có bảy lỗ, và số bảy được coi là số may mắn ở châu Âu. Đây là chi tiết trùng hợp thú vị chứ không phải tiêu chuẩn bắt buộc; móng ngựa thật có số lỗ khác nhau tuỳ cỡ và kiểu móng.
Móng ngựa trong đám cưới kiểu Anh
Ở Anh và Ireland, cô dâu đôi khi được tặng một móng ngựa nhỏ, thường bọc vải hoặc mạ bạc, cầm theo trong ngày cưới hay treo trong nhà mới, như lời chúc hạnh phúc. Có nơi khâu một chiếc móng tí hon vào gấu váy cưới. Với cặp đôi Việt thích phong cách châu Âu, một móng ngựa bạc nhỏ trong hộp quà cưới là món quà có câu chuyện, ít trùng với quà khác.
Treo móng sắt cho chắc và sạch
- Trọng lượng: móng sắt thật có thể nặng vài trăm gam. Không dùng băng dính hai mặt hay đinh mũ nhỏ. Khoan tường, dùng vít và tắc kê, hoặc bắt vít vào khung gỗ cửa.
- Gỉ sét: khí hậu ẩm làm sắt gỉ nhanh, nước gỉ chảy thành vệt nâu xuống tường sơn trắng. Chà sạch gỉ, sơn một lớp sơn chống gỉ trong suốt hoặc sơn màu trước khi treo; hoặc chọn móng mạ, móng gang đã sơn tĩnh điện.
- Chỗ treo: trên khung cửa, bên trong nhà để tránh mưa, hoặc tường cạnh cửa. Không treo ngay trên đầu chỗ ngồi, chỗ nằm.
- Trẻ nhỏ: móng sắt có cạnh và lỗ đinh có thể sắc, treo cao ngoài tầm với.
Móng ngựa với nhà Việt
Người Việt không có tục treo móng ngựa, nhưng có những biểu tượng ngựa quen thuộc như tranh "mã đáo thành công", ngựa đồng phi nước đại. Hai thứ khác gốc: ngựa Á Đông mang nghĩa thành công, đi xa về thắng; móng ngựa châu Âu mang nghĩa giữ cửa và giữ may mắn. Treo một móng ngựa ở cửa không xung đột với bàn thờ gia tiên hay ông Địa; chỉ không đặt nó lên bàn thờ, vì nó là bùa dân gian, không phải vật thờ.
Đừng để móng ngựa thành món giải hạn
Có lời rao "móng ngựa sắt từ châu Âu, đã làm phép, giải xui cho nhà phạm hướng". Ở chính châu Âu, móng ngựa chỉ là bùa dân gian nhẹ nhàng, không ai bán nó như thuốc giải hạn. Một chiếc móng ngựa giá phải chăng, treo đẹp, sạch, chắc, là đã trọn ý.
Ai thích tranh hay tượng ngựa kiểu Á Đông để đặt cạnh móng ngựa cho có câu chuyện Đông Tây, có thể xem mục ngựa phong thuỷ trên vatphamphongthuy.com; đặt ở hai chỗ riêng để mỗi món giữ được nghĩa của nó.